پرسش و پاسخ
(١)
آيا زيارت جامعه كبيره به لحاظ سندي مورد پذيرش است ؟
٤ ص
(٢)
آيا تشيع جعفري با تشيع علوي متفاوت است؟
٥ ص
(٣)
آيا بر اساس روايت کتاب کافي، امام عصر ارواحنا فداه متولد نشده است؟
٦ ص
(٤)
آيا اهل بيت امام حسين سلام الله عليه در اولين اربعين به کربلا رسيدند؟
٧ ص
(٥)
آيا پياده روي برای زیارت امام حسين عليه السلام مستند ديني دارد؟
٨ ص
(٦)
آيا بر اساس روايت «إن الله يغضب لغضبك ويرضى لرضاك » خداوند تابع حضرت زهرا سلام الله عليها مي باشد؟
٩ ص
(٧)
آیا بر اساس خطبه 92 نهج البلاغه که حضرت فرمودند ولَعَلِّي أَسْمَعُكُمْ وَأَطْوَعُكُمْ لِمَنْ وَلَّيْتُمُوهُ أَمْرَكُمْ، به اعتقاد ایشان مبنای خلافت مردمی است یا الهی؟
١٠ ص
(٨)
آيا امير مؤمنان حضرت علی علیه السلام در محراب عبادت به شهادت رسید؟
١١ ص
(٩)
آیا مسلمان و شيعه شدن ايرانيان در زمان عمر بن خطاب بوده است؟
١٢ ص
(١٠)
آيا زنان برخي از انبياء مرتكب عمل شنيع فحشا شدند؟
١٣ ص
(١١)
آیا زائر امام حسین علیه السلام امکان شفاعت گناهکاران را در روز قیامت دارد؟
١٤ ص
(١٢)
آيا روايت نام گذاري فرزند امير مؤمنان (عليه السلام) به اسم عثمان، صحيح است؟
١٥ ص
(١٣)
آيا علماي اهل سنت بر جواز جشن ولادت پيامبر اسلام (صلي الله عليه وآله) فتوا داده اند؟
١٦ ص
(١٤)
رسول خدا صل الله علیه و آله قبل از رسيدن به مقام نبوت ، از چه ديني پيروي مي كردند ؟
١٧ ص
(١٥)
آيا صحت دارد كه با ميلاد پيامبر اكرم صل الله علیه و آله، طاق كسري ريخت، آتشكده زرتشت خاموش شد و ؟
١٨ ص
(١٦)
روايات صحيح السند «مهدويت» از طريق اهل البيت عليهم السلام
١٩ ص
(١٧)
آيا حجت بودن امام زمان علیه السلام مخالف آيه «رسلا مبشرين و منذرين لئلا يكون للنّاس علي الله حجّة بعْد الرسلِ» نيست؟
٢٠ ص
(١٨)
آيا روايتي در مدح مردم آخر الزمان از معصومين عليهم السلام وارد شده است ؟
٢١ ص
(١٩)
حديث « هر كه بميرد و امام زمانش را نشناسد ، همانند مردن زمان جاهليت مرده است » از كيست ؟
٢٢ ص
(٢٠)
وظيفه ما شيعيان در زمان غيبت امام زمان چيست ؟
٢٣ ص
(٢١)
آيا در روايات اهل سنت، پاداشي براي گريه در عزاي اهل بيت عليهم السلام بيان شده است؟
٢٤ ص
(٢٢)
آيا بر اساس منابع اهل سنت دشنام دادن به شيعيان دشنام به پيامبر صلي الله عليه و آله محسوب مي شود؟
٢٥ ص
(٢٣)
آيا بر اساس منابع شيعه و اهل سنت پيامبر صلي الله عليه وآله براي امام حسين عليه السلام روضه خواني كرده اند؟
٢٦ ص
(٢٤)
پاسخ چند پرسش در باره مختار
٢٧ ص
(٢٥)
آيا واقعيت دارد كه هفتاد هزار نفر بدون حساب از زمين كربلا وارد بهشت مي شوند؟
٢٨ ص
(٢٦)
آيا يزيد شخصيت قابل دفاعي داشته است؟
٢٩ ص
(٢٧)
نظر اهل بيت عليهم السّلام راجع به روزه گرفتن در روز عاشورا چيست؟
٣٠ ص
(٢٨)
آيا مدارك معتبري دال بر قرآن خواندن سر بريده امام حسين علیه السلام بر سر نيزه وجود دارد؟
٣١ ص
(٢٩)
چرا شيعيان نام فرزندان خود را «عبد العلي، عبد الحسين و » مي گذارند؟
٣٢ ص
(٣٠)
نخستين كسي كه براي امام حسين علیه السلام گريه كرد ، چه كسي بود؟
٣٣ ص
(٣١)
آيا عزاداري مداوم در روحيه مردم تأثير منفي نمي گذارد؟
٣٤ ص
(٣٢)
آيا روايت « نحن قريش ، وشيعتنا العرب ، و عدونا العجم » از قول امام حسين عليه السلام صحت دارد ؟
٣٥ ص
(٣٣)
آيا در باره امام حسين علیه السلام آياتي از قرآن نازل گرديده است؟
٣٦ ص
(٣٤)
آيا روايت «حسين مني و انا من حسين» در كتب اهل سنت با سند صحيح نقل شده است؟
٣٧ ص
(٣٥)
اگر تربت كربلا شفا مي دهد، چرا شيعيان به پزشك مراجعه مي كنند و بيمارستان مي سازند؟
٣٨ ص
(٣٦)
آيا عزاداري براي امام حسين عليه السلام بدعت است؟
٣٩ ص
(٣٧)
آيا ازدواج امام حسين علیه السلام با ارينب، در پيش آمد قضيه كربلا نقش داشته است؟
٤٠ ص
(٣٨)
آيا گريبان چاك زدن بانوان حرم در عزاي امام حسين علیه السلام صحت دارد؟
٤١ ص
(٣٩)
چرا در باب زيارت امام حسين عليه السلام آمده است كه به جاي قبله رو به قبر نماز بخوان ؟
٤٢ ص
(٤٠)
چرا امام حسين عليه السلام در روز عاشورا دعا نفرمودند تا باران ببارد ؟
٤٣ ص
(٤١)
آيا كسي از مفسرين اهل سنت مولي را به معني اولي تفسير كرده است؟
٤٤ ص
(٤٢)
آيا كسي از علماي نحوي اهل سنت مولي را به معني اولي بكار برده است؟
٤٥ ص
(٤٣)
آيا در تاريخ از نقل احاديث مربوط به امام علي عليه السلام توسط حكام جلوگيري مي شده است؟
٤٦ ص
(٤٤)
آيا كسي از علماي اهل سنت نسبت به صحت حديث غدير اعتراف كرده است؟
٤٧ ص
(٤٥)
روايت غدير از چند طريق نقل شده است؟
٤٨ ص
(٤٦)
آيا آيه ابلاغ قبل از غدير نازل شده است؟
٤٩ ص
(٤٧)
چرا پيامبر علي را در مكه و يا عرفات به مردم معرفي نكرد؟
٥٠ ص
(٤٨)
چطور ممكن است كه روزه روز غدير معادل شصت ماه روزه باشد؟ چون اين صحيح نيست پس تمام حديث غدير، بخاطر وجود چنين مطلبي در آن، باطل است!
٥١ ص
(٤٩)
چرا حضرت رسول صلي الله عليه و آله بجاي سخنراني در غدير، بر ولايت امام علي عليه السلام به صورت كتبي تاكيد نكردند تا بتوان بعداً بر آن استناد كرد؟
٥٢ ص
(٥٠)
چه نامها و صفاتي در روايات براي روز غدير ذكر شده است؟
٥٣ ص
(٥١)
آيا حضرت علي عليه السلام در نهج البلاغه خلافت را حق خود نمي دانند؟
٥٤ ص
(٥٢)
اكمال و اتمام دين در روز غدير به چه معناست؟
٥٥ ص
(٥٣)
خطبه غدير را با سند صحيح بيان فرماييد؟
٥٦ ص
(٥٤)
ماجراي غدير را به طور اختصار بيان فرماييد؟
٥٧ ص
(٥٥)
آيا نخستين مسلمان بودن حضرت علي (عليه السلام) فضيلت محسوب ميشود؟
٥٨ ص
(٥٦)
آيا اسلام ابوبكر ابتداي بعثت بوده يا بعد از دعوت علني؟
٥٩ ص
(٥٧)
پرسش و پاسخ ويژه برنامه غديري (حديث غدير و امامت و خلافت حضرت علي (ع) )
٦٠ ص
(٥٨)
آيا آيات ابلاغ و اكمال در غدير خم و امامت حضرت علي (ع) نازل شده است؟
٦١ ص
(٥٩)
آيا جمله « اللّهم وال من والاه » در حديث غدير از نظر سندي صحيح است؟
٦٢ ص
(٦٠)
آيا امير المؤمنين عليه السلام به حديث غدير احتجاج كرده است؟
٦٣ ص
(٦١)
آيا عمر در غدير خم با اميرمؤمنان (ع) بيعت كرده است؟
٦٤ ص
(٦٢)
اگر منظور رسول خدا (ص) از حديث غدير، امامت امير مؤمنان (ع) بود، چرا صحابه دچار اختلاف شدند؟
٦٥ ص
(٦٣)
آيا علماي اهل سنّت كلمه «مولي» در حديث غدير را به معناي امام و خليفه معني كرده اند؟
٦٦ ص
(٦٤)
اعتراف غزالي به بيعت عمر بن خطاب با اميرمؤمنان عليه السلام در غدير خم و نقض پيمان توسط او به خاطر مال و رياست دنيا + تصاوير كتاب
٦٧ ص
(٦٥)
آيا رسول خدا (ص) در غدير خم حديث ثقلين را بيان كرده است؟
٦٨ ص
(٦٦)
اگر در غدير خم چندين هزار نفر حضور داشتند ، چرا بعد رسول خدا (ص) با ابوبكر بيعت كردند ؟
٦٩ ص
(٦٧)
آيا امام باقر (عليه السلام) دستور دادند براي شان عزاداري شود؟
٧٠ ص
(٦٨)
آيا اعمال امت بر پيامبر و امامان (عليهم السلام) عرضه مي شود؟
٧١ ص
(٦٩)
آيا روايت معتبر از طريق عايشه بر اولين مسلمان بودن حضرت علي (ع) نقل شده است؟
٧٢ ص
(٧٠)
از نظر اكثر علماي اهل سنت نخستين مسلمان چه كسي مي باشد؟
٧٣ ص
(٧١)
آيا اجماعي بر اولين مسلمان بودن امير المؤمنين (عليه السلام) در بين علماي اهل سنت وجود دارد؟
٧٤ ص
(٧٢)
آيا امير مؤمنان (عليه السلام) پيشگام اولين و آخرين است؟
٧٥ ص
(٧٣)
آيا قرآن روي سر گرفتن و دعا كردن بدعت است + تصوير كتاب
٧٦ ص
(٧٤)
آيا روايت علي «امام المتقين وسيد المسلمين» با سند معتبر وارد شده؟ (+ تصوير)
٧٧ ص
(٧٥)
آيا عائشه بعد از شنيدن خبر شهادت اميرمؤمنان (ع) سجده كرده است؟
٧٨ ص
(٧٦)
آيا جبرئيل و ميكائيل، خادمان اميرمؤمنان عليه السلام بوده اند؟ (+ تصوير)
٧٩ ص
(٧٧)
آيا روايت «نگاه كردن به چهره علي (ع) عبادت است» با سند معتبر در منابع اهل سنت نقل شده است؟
٨٠ ص
(٧٨)
آيا در قبر و قيامت از ولايت حضرت علي و ائمه عليهم السلام سؤال مي شود؟
٨١ ص
(٧٩)
آيا عمر بن خطاب، آرزوي فضائل اميرمؤمنان عليه السلام را داشته است؟
٨٢ ص
(٨٠)
آيا آيه اي در قرآن كريم در باره جواز توسل به مردگان وجود دارد؟
٨٣ ص
(٨١)
آيا روايت توسل بلال بن حارث به قبر پيامبر (ص) با تأييد عمر، معتبر است؟ (+ تصوير)
٨٤ ص
(٨٢)
آيا روايت توسل ابو أيوب انصاري به قبر رسول خدا (ص) توسط علماي اهل سنت تصحيح شده؟ (+ تصاويركتابها)
٨٥ ص
(٨٣)
آيا طبق منابع شيعه و اهل سنت، در ميان313 نفر از ياران امام زمان (عج) زن نيز وجود دارد؟ (ويرايش جديد)
٨٦ ص
(٨٤)
آيا غايب شدن امام زمان (عليه السلام) در روايات صحيح شيعه پيش بيني شده است؟
٨٧ ص
(٨٥)
آيا ولادت حضرت مهدي (ع) فقط از طريق حكيمه، نقل شده است؟
٨٨ ص
(٨٦)
آيا نام هاي متعدد حضرت نرجس (س) دليل بر عدم تولد حضرت مهدي (عج) است؟
٨٩ ص
(٨٧)
اعتراف علماي اهل سنت به تولد حضرت مهدي (عج) + تصاوير كتاب ها
٩٠ ص
(٨٨)
چگونه امكان دارد امام زمان علیه السلام عمر طولانی داشته باشد؟
٩١ ص
(٨٩)
آيا نام پدر حضرت مهدي (عج)، عبد الله بوده است؟
٩٢ ص
(٩٠)
آيا ميراث امام عسكري (ع) بين برادر و مادر آن حضرت تقسيم شد؟
٩٣ ص
(٩١)
آيا حضرت مهدي (عج) از نسل امام حسن مجتبي (ع) است؟
٩٤ ص
(٩٢)
آيا امام عسكري (ع) بدون فرزند از دنيا رفته است؟
٩٥ ص
(٩٣)
حضرت مهدي (عج) چه شباهت هاي با ذوالقرنين دارد ؟
٩٦ ص
(٩٤)
آيا روايت معتبري مبني بر عدم جواز تعيين زمان ظهور، وجود دارد؟
٩٧ ص
(٩٥)
آيا امام زمان عليه السلام در هنگام ظهور، مسجد الحرام و مسجد النبي را خراب خواهد كرد؟
٩٨ ص
(٩٦)
آيا آيه «بقية الله خير لكم ان كنتم مؤمنين» در باره امام زمان (عج) نازل شده است؟
٩٩ ص
(٩٧)
با توجه به روايت « فمن ادعي المشاهدة فهو كذاب مفتر » ادعاهاي كساني كه مي گويند امام زمان را ديده اند ، چگونه قابل توجيه است ؟
١٠٠ ص
(٩٨)
آيا حديث «خلفائي إثنا عشر»، بر وجود و حيات حضرت مهدي دلالت مي كند؟
١٠١ ص
(٩٩)
آيا حضرت مهدي (عج) در سرداب غائب شده و از سرداب ظهور مي كند؟
١٠٢ ص
(١٠٠)
آيا حديث ثقلين بر وجود حضرت مهدي (ع) دلالت مي كند؟
١٠٣ ص
(١٠١)
آيا مهدي شيعه ، همان دجال است ؟
١٠٤ ص
(١٠٢)
آيا كسي از مسلمانان، منكر عقيده مهدويت شده است؟
١٠٥ ص
(١٠٣)
با اينكه در زمان امام صادق (علیه السلام)، امام زمان (عج) متولد نشده بودند ، چطور ايشان فرموده اند به امام زمان (عج) سلام كنيد ؟
١٠٦ ص
(١٠٤)
چه كار كنيم تا امام زمان ( عج ) از ما راضي باشد ؟
١٠٧ ص
(١٠٥)
آيا وهابيت اعتقادي به منجي دارند ؟
١٠٨ ص
(١٠٦)
آيا نور حضرت زهرا (سلام الله عليها) از طريق ميوه بهشتي به صلب رسول خدا (صلی الله علیه و آله) منتقل شد؟
١٠٩ ص
(١٠٧)
حضرت زهرا سلام الله عليها در چه تاريخي به دنيا آمده است؟
١١٠ ص
(١٠٨)
آيا حديث «فاطمه بضعه مني» با سند صحيح در كتب شيعه آمده است؟
١١١ ص
(١٠٩)
چرا اميرمؤمنان (عليه السلام) از همسرش دفاع نكرد؟
١١٢ ص
(١١٠)
آيا حديث «لولا فاطمه لما خلقتكما» دلالت مي كند كه مقام حضرت فاطمه از مقام حضرت رسول و حضرت علي عليهما السلام بالاتر بوده است؟
١١٣ ص
(١١١)
چرا حضرت زهرا (سلام الله علیها) شبانه دفن شد؟
١١٤ ص
(١١٢)
آيا تا قبل از سال 71 ، تقويم ها در باره حضرت زهرا (سلام الله علیها) از كلمه «وفات» استفاده مي كرده اند؟
١١٥ ص
(١١٣)
«مصحف فاطمه» چيست ؟
١١٦ ص
(١١٤)
آيا در صحيح بخاري ، حديثي در بارهء حرمت آزار و اذيت فاطمهء زهرا س وجود دارد؟
١١٧ ص
(١١٥)
چرا با وجود حضرت علي(علیه السلام)، فاطمه زهرا (سلام الله علیها) پشت در رفت؟
١١٨ ص
(١١٦)
چرا، بني هاشم و انصار، از حضرت زهرا (سلام الله علیها) دفاع نكردند؟
١١٩ ص
(١١٧)
آيا عمر بن الخطاب ، به حضرت زهرا سلام الله عليها جسارت كرده است ؟
١٢٠ ص
(١١٨)
حضرت زهرا سلام الله عليها حتي بعد از وفاتش نيز از ناراحت شدن فرزندانش ناراحت مي شود+ تصوير كتاب
١٢١ ص
(١١٩)
آيا زنان ناقص العقل هستند؟
١٢٢ ص
(١٢٠)
آيا خطبه شقشقيه، تنها از طريق عكرمه خارجي نقل شده است؟
١٢٣ ص
(١٢١)
آيا خروج عليه حاكم از ديدگاه اهل سنت و وهابيت مشروعيت دارد؟
١٢٤ ص
(١٢٢)
سؤالات و پاسخ هاي ويژه برنامه طوفان كربلا
١٢٥ ص
(١٢٣)
آيا امام حسين عليه السلام را شيعيان به شهادت رسانده اند؟!!
١٢٦ ص
(١٢٤)
چرا امام حسين (عليه السلام) با اين كه مي دانست شهيد مي شود ، اقدام به قيام كرد ؟
١٢٧ ص
(١٢٥)
اثبات امامت در پنج دقيقه
١٢٨ ص
(١٢٦)
بدعت تراويح، به اعتراف بزرگان اهل سنت + تصاوير كتاب
١٢٩ ص
(١٢٧)
اعتراف علماي اهل سنت به طهارت بول و غائط رسول خدا (ص) و استشفاء صحابه به آن + تصاوير كتب
١٣٠ ص
(١٢٨)
ديدگاه اميرمؤمنان عليه السلام در باره ابوبكر و عمر+ تصوير كتاب ها
١٣١ ص
(١٢٩)
امام شافعي خوردن گربه كوهي ، موش خرما ، جوجه تيغي ، راسو ، بزمجه و جايز است + تصاوير كتاب
١٣٢ ص
(١٣٠)
تبرك پيروان ابن تيميه به ريسمان شپش و آب غسل او + تصوير كتاب ها
١٣٣ ص
(١٣١)
سريال گاف هاي عبدالله حيدري – قسمت دوم بررسي انتساب صحيح بخاري + تصوير كتاب ها
١٣٤ ص
(١٣٢)
امام مالك بن أنس خوردن گوشت سگ ، سوسك ، كرم ، مار و عقرب و حلال است + تصاوير كتاب
١٣٥ ص
(١٣٣)
عائشه خوردن موش حلال است + تصاوير كتاب
١٣٦ ص
(١٣٤)
آیا بر اساس منابع شیعه و اهل سنت اميرمؤمنان عليه السلام در كعبه به دنیا آمده اند؟ + تصاوير كتاب ها (ویرایش جدید)
١٣٧ ص
(١٣٥)
روايت «من سب عليا فقد سبني» با سند معتبر + تصوير كتاب
١٣٨ ص
(١٣٦)
نبش قبور شهدا و صحابه از سنت هاي معاويه + تصوير كتاب
١٣٩ ص
(١٣٧)
نبش قبر معاويه و يزيد توسط خلفاي بني العباس + تصوير كتاب
١٤٠ ص
(١٣٨)
شعاع نور چهره فاطمه (س) به روايت عائشه
١٤١ ص
(١٣٩)
روايت فاطمه « اصدق لهجة» از عائشه با سند معتبر + تصوير كتاب
١٤٢ ص
(١٤٠)
چرا صحابه با خلفاي سه گانه مخالفت نكردند + تصوير كتاب
١٤٣ ص
(١٤١)
روايت «علِي مع القرانِ، والقرآن مع علِي» با سند معتبر + تصوير كتاب
١٤٤ ص
(١٤٢)
روايت «وأنت خلِيفتِي فِی كل مؤمِنٍ مِن بعدِی» با سند معتبر + تصوير كتاب
١٤٥ ص
(١٤٣)
آيا روايت «باب حطه بني اسرائيل» با سند معتبر در منابع اهل سنت نقل شده است؟
١٤٦ ص
(١٤٤)
اگر مراد رسول خدا (ص) از حديث غدير ، ولايت امير مؤمنان (ع) بود ، چرا در سقيفه به آن احتجاج نشد؟
١٤٧ ص
(١٤٥)
آيا آيه «ومن عنده علم الكتاب» در باره امام علي (ع) نازل شده ؟
١٤٨ ص
(١٤٦)
فلسفه عزاداري براي امام حسين عليه السلام چيست ؟
١٤٩ ص
(١٤٧)
چرا عزاداري براي امام حسين (ع) وياران با وفايشان از اول محرم آغاز مي شود با اين كه ايشان در دهم محرم به شهادت رسيدند ؟
١٥٠ ص
(١٤٨)
آيا لعن يزيد بن معاويه ، جايز است ؟
١٥١ ص
(١٤٩)
اگر شركت در عزاي امام حسين براي خدا نباشد چطور خداوند به آن پاداش مي دهد؟
١٥٢ ص
(١٥٠)
چهل روايت صحيح در اثبات امامت از كتاب هاي شيعه و سني
١٥٣ ص
(١٥١)
آيا دعاي رسول خدا (ص) در غدير خم «اللهم انصر من نصره» مستجاب شد؟
١٥٤ ص
(١٥٢)
آيا آيه «بلاغ» شامل تمام آنچه بر پيامبر (ص) نازل شده، مي شود يا اختصاص به تبليغ ولايت امير مؤمنان (ع) دارد؟
١٥٥ ص
(١٥٣)
آيا تهمت يكي از سايت هاي اهل سنت در بت پرستيدن امام علي (ع) قبل از اسلام ، صحت دارد؟
١٥٦ ص
(١٥٤)
آيا روايت «وأنت خليفتي من بعدي» با سند معتبر در منابع اهل سنت نقل شده است؟ (ويرايش جديد)
١٥٧ ص
(١٥٥)
آيا روايت «علي كنفسي» با سند معتبر در منابع اهل سنت نقل شده است؟
١٥٨ ص
(١٥٦)
آيا روايت «امامان دوازده گانه» به صورت متواتر در منابع شيعه و سني نقل شده است؟
١٥٩ ص
(١٥٧)
آيا روايت «علي أولي الناس بعدي» با سند معتبر در منابع اهل سنت نقل شده است؟
١٦٠ ص
(١٥٨)
آيا روايت «طير مشوي» با سند معتبر در منابع اهل سنت نقل شده است؟
١٦١ ص
(١٥٩)
آيا روايت «من أطاع عليا فقد أطاعني» با سند معتبر در منابع اهل سنت نقل شده است؟
١٦٢ ص
(١٦٠)
آيا روايت «من فارق عليا فقد فارقني» با سند معتبر در منابع اهل سنت نقل شده است؟
١٦٣ ص
(١٦١)
آيا روايت «علي مع الحق» با سند معتبر در منابع اهل سنت نقل شده است؟
١٦٤ ص
(١٦٢)
مقصود از روايت «حب علي حسنة، لا يضر معها سيئة» چيست؟
١٦٥ ص
(١٦٣)
آيا امير مؤمنان عليه السلام از انبياء افضل است ؟
١٦٦ ص
(١٦٤)
چرا به حضرت علي (عليه السلام) «قسيم النار والجنة» مي گويند؟
١٦٧ ص
(١٦٥)
مذهب شيعه در چه زماني پايه گذاري شده است ؟
١٦٨ ص
(١٦٦)
آيا در قرآن آيه اي در خصوص امامت امامان بعد از حضرت پيامبر آمده است ؟
١٦٩ ص
(١٦٧)
آيا روايت حسن مثني در انكار دلالت حديث غدير ، صحت دارد ؟
١٧٠ ص
(١٦٨)
آيا روايت «من سبّ عليا فقد سبني» با سند معتبر در منابع اهل سنت نقل شده است؟
١٧١ ص
(١٦٩)
دوازده سؤال عبد الله حيدري از شيعيان و دوازده سؤال ما از او
١٧٢ ص
(١٧٠)
آيا امام زمان داراي زن و فرزند هستند ؟
١٧٣ ص
(١٧١)
آيا واقعيت دارد كه امام زمان (عج) از هر هزار نفر 999 نفر را خواهد كشت؟
١٧٤ ص
(١٧٢)
هنگام رحلت امام زمان (عج) چه كسي او را غسل داده و كفن مي كند؟
١٧٥ ص
(١٧٣)
آيا عائشه براي اصلاح امت، جنگ جمل را به راه انداخت ؟ چرا بعد از جنگ جمل مجازات نشد؟
١٧٦ ص
(١٧٤)
آيا اهميت دادن به عيد نوروز بدعت نيست؟
١٧٧ ص
(١٧٥)
آيا عبدالله ابي، در بيعت رضوان حضور داشته و با رسول خدا(ص) بيعت كرده است؟
١٧٨ ص
(١٧٦)
آيا به كار بردن تعبير «اعيذ بيا آهيا شراهيا» ، مصداق شرك به خداوند مي باشد؟
١٧٩ ص
(١٧٧)
آيا حقيقت دارد كه عمر بن خطاب، دختران خود را در جاهليت زنده به گور كرده است؟
١٨٠ ص
(١٧٨)
آيا كسي از علماي اهل سنت، امامت را جزء اصول دين دانسته است؟
١٨١ ص
(١٧٩)
آيا روايت «المرأة شر كلها» صحيح است و شامل همه زنان مي شود؟
١٨٢ ص
(١٨٠)
آيا روايت «أنصحهم لله ولرسوله الخليفة الصديق وخليفه الخليفه الفاروق» با سند معتبر در منابع شيعه و سني نقل شده است؟
١٨٣ ص
(١٨١)
آيا واقعيت دارد كه رسول خدا (صلي الله عليه وآله) از عمر بن خطاب مي ترسيد؟
١٨٤ ص
(١٨٢)
آيا واقعيت دارد كه بخاري، از ابوطفيل صحابي به خاطر شيعه بودنش روايت نقل نكرده است؟
١٨٥ ص
(١٨٣)
آيا پيامبر اسلام (ص) مسموم از دنيا رفت ؟
١٨٦ ص
(١٨٤)
آيا مسموم كردن امام حسن عليه السلام به دستور معاويه بود ؟
١٨٧ ص
(١٨٥)
آيا روايت معتبري در منابع اهل سنت وجود دارد كه ثابت كند، اميرمؤمنان عليه السلام، تمام اتفاقات آينده را تا قيامت مي دانست؟
١٨٨ ص
(١٨٦)
آيا روايت «من آذي عليا فقد آذاني» با سند معتبر در منابع اهل سنت نقل شده است؟
١٨٩ ص
(١٨٧)
آيا محمد بن اسماعيل بخاري، فتوا داده است كه از طريق خوردن شير حيوانات نيز محرميت ثابت مي شود؟
١٩٠ ص
(١٨٨)
آيا روايت «إني تارك فيكم خليفتين» با سند معتبر در منابع اهل سنت نقل شده است؟
١٩١ ص
(١٨٩)
آيا واقعيت دارد كه عمر بن خطاب، سوره بقره را در مدت دوازده سال ياد گرفته است؟
١٩٢ ص
(١٩٠)
چرا شيعيان مي گويند كه حضرت علي (ع)، سه روز جنازه عثمان را بدون دفن رها كرد؟
١٩٣ ص
(١٩١)
چه كساني از اصحاب در جنگ صفين به شهادت رسيده اند؟
١٩٤ ص
(١٩٢)
آيا اميرمؤمنان و حسنين عليهم السلام از عثمان طرفداري كرده اند؟
١٩٥ ص
(١٩٣)
آيا رسول خدا (ص) ، جنگ هاي جمل، صفين و نهروان را پيش بيني كرده بود؟
١٩٦ ص
(١٩٤)
چرا شيعيان، حضرت علي (عليه السلام) را از خليفه دوم زاهد تر مي دانند؟
١٩٧ ص
(١٩٥)
آيا حديث قرطاس، تنها از طريق ابن عباس نقل شده است؟
١٩٨ ص
(١٩٦)
آيا اميرمؤمنان (ع) در صلح حديبيه، با دستور رسول خدا (ص) مخالفت كرده است؟
١٩٩ ص
(١٩٧)
آيا روايت معتبري مبني بر دادن مأموريت «اعلام برائت از مشركان» به اميرمؤمنان (ع) و عزل ابوبكر از اين مأموريت، در منابع اهل سنت وجود دارد؟
٢٠٠ ص
(١٩٨)
آيا روايت معتبري مبني بر ولادت امير مؤمنان (ع) در كعبه وجود دارد ؟
٢٠١ ص
(١٩٩)
آيا روايت «علي وليكم بعدي» با سند معتبر در منابع اهل سنت نقل شده است؟
٢٠٢ ص
(٢٠٠)
آيا روايت «أنا مدينة العلم» با سند معتبر در منابع اهل سنت نقل شده است؟
٢٠٣ ص
(٢٠١)
آيا برخي از راويان «صحاح سته» شرابخوار بوده اند ؟
٢٠٤ ص
(٢٠٢)
آيا فاطمه (سلام الله عليها) از شيخين راضي شد؟
٢٠٥ ص
(٢٠٣)
آيا خانه هاي مدينه دَرِ چوبي داشت؟
٢٠٦ ص
(٢٠٤)
آيا أبو المجامع جويني «حاطب ليل» بوده است؟
٢٠٧ ص
(٢٠٥)
آيا عمر بن خطاب، فقط تهديد كرده است؟
٢٠٨ ص
(٢٠٦)
آيا مرحوم كاشف الغطاء (ره) و آيت الله خوئي (ره)، منكر شهادت حضرت زهرا (سلام الله علیها) بودند؟
٢٠٩ ص
(٢٠٧)
آيا نخستين پيروان هر ديني، بهترين افراد آن امت هستند؟
٢١٠ ص
(٢٠٨)
چه كسي خطبه عقد حضرت خديجه و رسول خدا (عليهما السلام) را خواند؟
٢١١ ص
(٢٠٩)
آيا شهادت حضرت محسن (علیه السلام) با اين سخن پيامبر (صلی الله علیه و آله) كه خطاب به حضرت زهرا (سلام الله علیها) فرمود تو نخستين كس از اهل بيتم هستي كه به من ملحق مي شوي، در تعارض نيست ؟
٢١٢ ص
(٢١٠)
آيا واقعيت دارد كه ابوحنيفه، سخن عمر را سخن شيطان خوانده است؟
٢١٣ ص
(٢١١)
آيا روايت «فاطمة بضعة مني» فقط از طريق مسور بن مخرمة نقل شده است؟
٢١٤ ص
(٢١٢)
آيا عائشه، از دفن جنازه امام مجتبي (ع) در خانه رسول خدا (ص) جلوگيري كرده است؟
٢١٥ ص
(٢١٣)
آيا رسول خدا (ص) آياتي از قرآن كريم را فراموش مي كرد؟
٢١٦ ص
(٢١٤)
شخصيت و عملكرد عبد الله بن زبير در منابع اهل سنت ، چگونه آمده است؟
٢١٧ ص
(٢١٥)
مراد از «ام المؤمنين» در آيه « وازواجه أمهاتهم» چيست؟(ويرايش جديد)
٢١٨ ص
(٢١٦)
آيا تهمت فحشاء به عائشه، صحت دارد؟
٢١٩ ص
(٢١٧)
آيا حضرت خديجه (س) قبل از پيامبر(ص) با فرد ديگري ازدواج كرده بود؟
٢٢٠ ص
(٢١٨)
چرا حضرت خضر (علیه السلام) جواني را قبل از ارتكاب جرم كشت؟
٢٢١ ص
(٢١٩)
آيا اميرمؤمنان (ع) به دستور رسول خدا (ص) با ناكثين و قاسطين و مارقين جنگيده است؟
٢٢٢ ص
(٢٢٠)
آيا روايت «فنظر امير المؤمنين(ع) بين فخذيها» با عصمت آن حضرت در تعارض نيست؟
٢٢٣ ص
(٢٢١)
آيا حديث «حمار يعفور» صحت دارد؟
٢٢٤ ص
(٢٢٢)
چرا رسول خدا (ص) پس از «رزية الخميس» وصيت نامه اش را ننوشت؟
٢٢٥ ص
(٢٢٣)
آيا روايت «رسول الله (ص) ينام بين علي وعائشة» صحت دارد؟
٢٢٦ ص
(٢٢٤)
آيا سجده بر نجاسات، جايز است؟
٢٢٧ ص
(٢٢٥)
آيا اميرمؤمنان عليه السلام در قضيه قرطاس حضور داشت؟ اگر حضور داشت، چرا جواب اهانت كنندگان را نداد؟
٢٢٨ ص
(٢٢٦)
آيا امام حسن (ع) كسي از اصحاب را لعن كرده است؟
٢٢٩ ص
(٢٢٧)
آيا عمر ، ابوبكر و عثمان و در ترور نافرجام رسول خدا (ص) دست داشته اند ؟
٢٣٠ ص
(٢٢٨)
آيا عائشه، صحابه را لعن و سبّ كرده است؟
٢٣١ ص
(٢٢٩)
آيا صحابه به عائشه ناسزا گفته اند؟
٢٣٢ ص
(٢٣٠)
آيا عائشه، نسبت به همسران ديگر رسول خدا (ص) حسادت داشته است؟
٢٣٣ ص
(٢٣١)
چرا پيامبر اسلام (ص) با عايشه و حفصه ازدواج كردند ؟
٢٣٤ ص
(٢٣٢)
آيا عائشه، با رسول خدا (ص) برخورد تندي داشته است؟
٢٣٥ ص
(٢٣٣)
آيا آيه اي در شأن عائشه و حفصه نازل شده است؟
٢٣٦ ص
(٢٣٤)
عائشه، در چند سالگي با رسول خدا (ص) ازدواج كرده است؟
٢٣٧ ص
(٢٣٥)
آیا جریان پایین آوردن ابوبکر و عمر از منبر ، توسط امام حسن و امام حسین (ع) صحت دارد؟
٢٣٨ ص
(٢٣٦)
آيا شيعيان، ديگر فرقه هاي اسلامي را كافر مي دانند؟
٢٣٩ ص
(٢٣٧)
آيا معاويه كاتب وحي بود ؟
٢٤٠ ص
(٢٣٨)
آيا شيعيان ، مخالفان خود را «حرام زاده» مي دانند؟
٢٤١ ص
(٢٣٩)
شيعيان ، در رد اتهام شراب خواري به امير مؤمنان (ع) كه توسط اهل سنت مطرح شده است ، چه پاسخي دارند ؟
٢٤٢ ص
(٢٤٠)
آيا ابوبكر ، عمر را با مراجعه به همه پرسي و آراي عمومي ، به جانشيني خود برگزيد ؟
٢٤٣ ص
(٢٤١)
نحوه اسلام آوردن عمر بن خطاب در منابع اهل تسنن چگونه آمده است ؟
٢٤٤ ص
(٢٤٢)
آيا ازدواج دو دختر پيامبر (ص) با عثمان صحت دارد ؟
٢٤٥ ص
(٢٤٣)
چه كسي به ابوبكر لقب «صديق» و به عمر لقب «فاروق» را داد ؟
٢٤٦ ص
(٢٤٤)
چرا حضرت علي (ع) نام سه فرزند خود را عمر ، ابوبكر و عثمان گذاشت؟
٢٤٧ ص
(٢٤٥)
آياروايت «ولدني ابوبكر مرتين» ازقول امام صادق عليه السلام صحت دارد؟
٢٤٨ ص
(٢٤٦)
نظر علماي اهل سنت در باره كيفيّت نماز چگونه است؟
٢٤٩ ص
(٢٤٧)
چرا شما نيز همانند علي (عليه السلام) كوتاه نمي آييد؟
٢٥٠ ص
(٢٤٨)
چرا اميرمؤمنان (ع) با قيام ابوسفيان بر ضد ابوبكر مخالفت كرد؟
٢٥١ ص
(٢٤٩)
آيا حضرت زهرا به حضرت علي عليهما السلام اعتراض كرد؟
٢٥٢ ص
(٢٥٠)
آيا كتاب الامامه و السياسه براي ابن قتيبه دينوري است ؟
٢٥٣ ص
(٢٥١)
آيا نسبت خوف به پيامبر، اهانت به آن حضرت است؟
٢٥٤ ص
(٢٥٢)
چرا رسول خدا (ص) خالد بن وليد را به خاطر كشتن قبيله «بني جذيمه» قصاص نكرد؟
٢٥٥ ص
(٢٥٣)
اگر پيامبر(صلی الله علیه و آله وسلم) علي(علیه السلام) را به خلافت منصوب نمود، چرا ابوبكر را براي نماز فرستاد؟
٢٥٦ ص
(٢٥٤)
آيا كلمه «أولي» در آيه « النبِي اولی بِالمؤمِنِين » به معناي محبت است؟!
٢٥٧ ص
(٢٥٥)
اگر ابوبكر و عمر، غاصب خلافت بودند ، چرا امام علي (ع) با خلفا همكاري مي كرد؟
٢٥٨ ص
(٢٥٦)
چگونه ثابت مي شود كه ابراهيم عليه السلام هنگام نزول آيه «اني جاعلك للناسِ اماما» رسول بوده و امامت ذكر شده در آيه، منصبي بالاتر و غير از رسالت است؟
٢٥٩ ص
(٢٥٧)
حديث «سلمان منّا اهل البيت» با انحصار «اهل البيت» در پنج تن آل عبا در آيه تطهير چگونه قابل جمع است؟
٢٦٠ ص
(٢٥٨)
آيا حديث قرطاس در منابع شيعه نيز آمده است ؟
٢٦١ ص
(٢٥٩)
آيا سوره الانسان در شأن اهل البيت عليهم السلام نازل شده است ؟
٢٦٢ ص
(٢٦٠)
آيا روايت صحيح السندي مبني بر نيابت و وكالت عثمان بن سعيد از امام زمان عج ، وجود دارد؟
٢٦٣ ص
(٢٦١)
روايت « لو لا علي (ع) لهلك عمر » در چه منابعي آمده است؟
٢٦٤ ص
(٢٦٢)
چرا با وجود اين همه دليل مبني بر خلافت امير المؤمنين عليه السلام ، خلافت به آن حضرت نرسيد؟
٢٦٥ ص
(٢٦٣)
آيا سه بار «الله اكبر» گفتن بعد از سلام نماز ، شيوه نماز خلفاء بوده است؟
٢٦٦ ص
(٢٦٤)
آيا عثمان قاتل دو دختر پيامبر (ص) بوده ؟
٢٦٧ ص
(٢٦٥)
آيا در قضيه يوم الدار ، فرزندان عبد المطلب از 17 نفر تجاوز مي كرد ؟
٢٦٨ ص
(٢٦٦)
آيا هر حاجتي را از هر نقطه از جهان از اهل بيت (ع ) درخواست كنيم ، همان موقع مي شنوند ؟
٢٦٩ ص
(٢٦٧)
آيا روايت « فإن لم تجديني فأتي أبابكر» از قول رسول خدا (ص) صحت دارد؟
٢٧٠ ص
(٢٦٨)
آيا روايت « لا اوتي بمن يفضلني علي ابي بكر و عمر الاّ جلدته حدّ المفتري» از قول امير مؤمنان (ع) صحت دارد ؟
٢٧١ ص
(٢٦٩)
آيا رسول خدا (ص) در اتاق عائشه دفن شده است ؟
٢٧٢ ص
(٢٧٠)
آيا صحيح است كه عزرائيل براي قبض روح رسول خدا (ص) اجازه گرفتند؟
٢٧٣ ص
(٢٧١)
آيا حديث «اصحابي كالنجوم بايهم اقتديتم اهتديتم» صحّت دارد ؟
٢٧٤ ص
(٢٧٢)
آيا امام علي عليه السلام پشت سر خلفاء نماز خوانده است؟
٢٧٥ ص
(٢٧٣)
آيا آيه 54 سوره مائده « يايها الذِين امنوا من يرتد مِنكم » در مورد ابوبكر است ؟
٢٧٦ ص
(٢٧٤)
گفتن «آمين» بعد از ولا الضالين چه اشكالي دارد؟
٢٧٧ ص
(٢٧٥)
آيا روايت «انما اكلت يوم اكل الأبيض» از قول امير المؤمنين عليه السلام صحت دارد؟
٢٧٨ ص
(٢٧٦)
آيا امير المؤمنين عليه السلام ، از خلفا تمجيد كرده است ؟
٢٧٩ ص
(٢٧٧)
آيا آيه 28 سوره غافر « ا تقتلون رجلا ان يقول ربی اللَّه » در شأن ابوبكر نازل شده است ؟
٢٨٠ ص
(٢٧٨)
قرآن كريم در چه زماني و توسط چه كسي جمع آوري شده است ؟
٢٨١ ص
(٢٧٩)
بداء ، در عقيده شيعي به چه معنايي است ؟ و آيا دليلي بر اثبات اين اعتقاد ، در كتب اهل سنت يافت مي شود ؟
٢٨٢ ص
(٢٨٠)
آيا آيه « والذِی جاء بِالصدقِ وصدق بِهِ » در شأن أبوبكر نازل شده است ؟
٢٨٣ ص
(٢٨١)
آيا روايت اهل سنت از امير مؤمنان عليه السلام در وجوب خراب كردن سنگ قبرها ، صحت دارد ؟
٢٨٤ ص
(٢٨٢)
چرا شيعيان در اذان و اقامه خود جمله «اشهد ان علي ولي الله » را ميگويند؟
٢٨٥ ص
(٢٨٣)
آيا روايت «فاقتدوا باللذين بعدي أبوبكر وعمر» از قول رسول خدا (ص) صحت دارد ؟
٢٨٦ ص
(٢٨٤)
چرا بعضي از اهل سنت بر خلاف شيعيان خون ، مني و شراب را نجس نمي دانند؟
٢٨٧ ص
(٢٨٥)
آيا ابن عباس به امام حسن (ع) خيانت كرد؟
٢٨٨ ص
(٢٨٦)
اگر ابوبكر و عمر با خلافت امير المؤمنين مخالفت نمي كردند ، چه مي شد؟
٢٨٩ ص
(٢٨٧)
آيا در جنگ بني قريظه دستور به كشتن يهودي ها صادر شد؟
٢٩٠ ص
(٢٨٨)
نظر وهابيت در باره نذر چيست ؟
٢٩١ ص
(٢٨٩)
چرا حضرت علي (ع) در زمان حكومتش بخشنامه اي جهت از بين بردن بدعت هاي خلفا صادر نكرد؟
٢٩٢ ص
(٢٩٠)
آيه افك در باره كداميك از زنان رسول خدا (ص) نازل شده است ؟
٢٩٣ ص
(٢٩١)
حديث قدسي «لولاك لما خلقت الأفلاك» در كدام يك از مصادر شيعه و سني آ مده است؟
٢٩٤ ص
(٢٩٢)
آيا در هيچ يك از مذاهب و فرقه هاي اهل سنت فتوايي بر حلال بودن لواط داده شده است؟
٢٩٥ ص
(٢٩٣)
آيا آيه 55 سوره نور « وعد اللّه الذِين امنوا مِنكم» در باره ابوبكر و عمر نازل شده است ؟
٢٩٦ ص
(٢٩٤)
آيا شيعيان ، سنت هاي پيامبر را اجرا مي كنند ؟
٢٩٧ ص
(٢٩٥)
آيا در نهج البلاغه اسم شيعه بيان شده يا به ان اشاره كرده؟
٢٩٨ ص
(٢٩٦)
آيا كتاب الأنوار النعمانية در نزد ما صحت دارد ؟
٢٩٩ ص
(٢٩٧)
آيا خلفا چهارگانه با يكديگر اختلاف داشته اند ؟
٣٠٠ ص
(٢٩٨)
چرا شيعيان با دست باز نماز ميخوانند؟
٣٠١ ص
(٢٩٩)
آيا روايت « أبوبكر وعمر سيدا كهول أهل الجنة» از قول رسول خدا (ص) صحت دارد ؟
٣٠٢ ص
(٣٠٠)
آيا شيعيان ، بعد از سلام نماز «خان الأمين» مي گويند ؟
٣٠٣ ص
(٣٠١)
آيا شيعه در قرن دوم ، سوم يا چهارم هجري تاريخ نويس دارد ؟
٣٠٤ ص
(٣٠٢)
آن چه كه در كتاب در محضر لاهوتيان از شيخ جعفر مجتهدي نقل شده صحت دارد؟
٣٠٥ ص
(٣٠٣)
آيا بعضي از روايات مفاتيح ، مخالف قران نيست ؟
٣٠٦ ص
(٣٠٤)
آيا رجعت را مي شود با آيات و روايات ثابت كرد ؟
٣٠٧ ص
(٣٠٥)
آيا امير مؤمنان عليه السلام با اختيار ، با ابوبكر بيعت كردند؟
٣٠٨ ص
(٣٠٦)
آيا آيه « إِذ يبايِعونك تحت الشجرةِ » عدالت تمامي صحابه را ثابت مي كند ؟
٣٠٩ ص
(٣٠٧)
آيا خطيب خوارزم كه كتابي در فضائل امام علي عليه السلام نوشته است ، سني بوده يا شيعه ؟
٣١٠ ص
(٣٠٨)
چرا امام حسن عليه السلام با معاويه صلح و امامت را به او واگذار كردند ؟
٣١١ ص
(٣٠٩)
آيا امام جعفر صادق (ع) اسماعيل را به امامت گماشت ؟
٣١٢ ص
(٣١٠)
چگونه مي توان با حديث منزلت امامت و خلافت حضرت علي عليه السلام را ثابت كرد ؟
٣١٣ ص
(٣١١)
منظور از ظالم اول ، ثاني و ثالث و رابع درفرازهاي آخر زيارت عاشورا چيست؟
٣١٤ ص
(٣١٢)
آيا شفاعت خواستن از انبياء و صالحين و توسل به آن ها شرك است ؟
٣١٥ ص
(٣١٣)
شرايط در حديث سلسله الذهب وعلت نام گذاري آن چيست؟
٣١٦ ص
(٣١٤)
آيا نظرات علمي جديد مي تواند رد كلمات ائمه (عليهم السلام) باشند ؟
٣١٧ ص
(٣١٥)
آيا اهل تسنن ، هنگام خواندن سوره در نماز ، بسم الله را مي گويند ؟
٣١٨ ص
(٣١٦)
آيا علماي شيعه همه روايات اصول كافي را صحيح ميدانند؟
٣١٩ ص
(٣١٧)
با توجه به اين كه خداوند فرموده " فقط مرا بخوانيد " گفتن «يا رسول الله، ياعلي، يا حسين و » سبب شرك نمي شود؟
٣٢٠ ص
(٣١٨)
چرا شيعيان ، همانند اهل تسنن نمازهايشان را در پنج وقت نمي خوانند ؟
٣٢١ ص
(٣١٩)
چرا خداوند انسان را آفريد؟
٣٢٢ ص
(٣٢٠)
چرا امامان با اين كه مي دانستند كه چگونه و كي به شهادت مي رسند ، باز به محل شهادت خود مي رفتند؟
٣٢٣ ص
(٣٢١)
آيا اويس قرني در جنگ صفين امير المومنين عليه السلام را ياري كرد ؟
٣٢٤ ص
(٣٢٢)
آيا ابن ابي الحديد ، شيعه بوده است يا سني معتزلي ؟
٣٢٥ ص
(٣٢٣)
آيا پيامبر (ص) ، ابوبكر را از ترس خبر دادن او به كفار با خود به غار برد ؟
٣٢٦ ص
(٣٢٤)
با اين كه تنها خداوند است كه هيچ خطا واشتباهي ندارد ، چه دليلي براي عصمت پيامبران وجود دارد ؟
٣٢٧ ص
(٣٢٥)
آيا امام علي عليه السلام از نحوه استقبال ايرانيان انتقاد كردند؟
٣٢٨ ص
(٣٢٦)
چرا ديه زن نصف ديه مرد است؟
٣٢٩ ص
(٣٢٧)
آيا زن بايد مطيع بي چون و چراي شوهر باشد؟
٣٣٠ ص
(٣٢٨)
با توجه به پيشرفت سريع علم بشر آيا احكام 1400 سال پيش اسلام نياز به بازنگري ندارد؟
٣٣١ ص
(٣٢٩)
آيا در كتاب كافي ، رواياتي دال بر تحريف وجود دارد ؟
٣٣٢ ص
(٣٣٠)
آيا آيه 100 سوره توبه " والسابِقون الاولون " شامل همه صحابه مي شود ؟
٣٣٣ ص
(٣٣١)
آيا آيه 29 سوره فتح "محمد رسول اللّهِ " شامل همه صحابه مي شود ؟
٣٣٤ ص
(٣٣٢)
مقصود از اهل بيت در آيه تطهير و اهل بيت در آيه حضرت ابراهيم عليه السلام چه كساني هستند ؟
٣٣٥ ص
(٣٣٣)
آيا مراد از « النجم الثاقِب » آقا ولي عصر ارواحنا له الفداه است ؟
٣٣٦ ص
(٣٣٤)
آيا روايت « العلم نقطة كثرها الجاهلون » از قول امام علي عليه السلام صحت دارد ؟
٣٣٧ ص
(٣٣٥)
آيا يك خانم شيعي مي تواند با يك فرد سني ازدواج كند ؟
٣٣٨ ص
(٣٣٦)
آيا امام علي عليه السلام ، معتقد به امامت خويش بودند ؟
٣٣٩ ص
(٣٣٧)
چرا اهل تسنن خمس را فقط موكول به زمان جنگ و غنائم آن ميدانند ؟
٣٤٠ ص
(٣٣٨)
چرا هنگام عرض ادب به ساحت مقدس ولي عصر (عج) دست بر سر خويش ميگذاريم ؟
٣٤١ ص
(٣٣٩)
آيا رسول الله (ص) مثل شيعيان امروزي بر مهر و امثال آن سجده مي كردند ؟
٣٤٢ ص
(٣٤٠)
آيا آيهء « قل لِلمخلفِين مِن الاعرابِ » در بارهء جنگ هاي ابوبكر با اهل رده نازل شده است ؟
٣٤٣ ص
(٣٤١)
آيا آيهء « غلبت الروم » در بارهء عمر بن الخطاب و عثمان نازل شده است ؟
٣٤٤ ص
(٣٤٢)
چرا نام ائمه عليهم السلام مستقيماً در قرآن نيامده است ؟
٣٤٥ ص
(٣٤٣)
آيا آيه اي در خصوص عصمت امامان عليهم السلام در قرآن آمده است ؟
٣٤٦ ص
(٣٤٤)
ابوتراب يعني چه وچرا به حضرت علي (ع) لقب ابوتراب داده شده؟
٣٤٧ ص
(٣٤٥)
آيا در كتب روايي شيعه احاديثي در رابطه با تحريف قرآن وجود دارد؟
٣٤٨ ص
(٣٤٦)
آيا در كتب اهل سنت روايتي مبني بر اين كه اهل كساء ، فقط اهل البيت هستند ، وجود دارد ؟
٣٤٩ ص
(٣٤٧)
مفاد قرارداد صلح نامه امام حسن(عليه السلام) چيست ؟
٣٥٠ ص
(٣٤٨)
آيا شايعه همسران متعدّد براي امام مجتبي(عليه السلام) درست است ؟
٣٥١ ص
(٣٤٩)
آيا امام حسن(عليه السلام) مي دانست كه ظرف شير يا آب زهرآلود است؟
٣٥٢ ص
(٣٥٠)
چرا امامت در فرزندان امام حسين(عليه السلام) ادامه يافت و از فرزندان امام حسن مجتبي(عليه السلام) كسي به اين مقام نرسيد ؟
٣٥٣ ص
(٣٥١)
آيا لعن كردن خلفاء و اصحاب جايز است ؟
٣٥٤ ص
(٣٥٢)
آيا ائمه عليهم السلام فقط بيانگر احكام هستند و وظيفه ما مطرح كردن مرجعيت علمي اهل بيت عليهم السلام است؟
٣٥٥ ص
(٣٥٣)
نمونه اي بياوريد كه اهل سنت به جنازه يا قبر بزرگانشان تبرك جسته باشند
٣٥٦ ص
(٣٥٤)
اولين بار چه كسي از زيارت قبر پيامبر ( ص ) جلوگيري كرد ؟
٣٥٧ ص
(٣٥٥)
آيا روايت « قد حلي أبوبكر الصديق سيفه » از قول امام باقر عليه السلام صحت دارد ؟
٣٥٨ ص
(٣٥٦)
نظر شهيد مطهري در باره انتقاد علي عليه السلام از خلافت چيست؟
٣٥٩ ص
(٣٥٧)
آيا علماي مذاهب چهارگانه ، درباره تبرّك و يا مس منبر و قبر پيامبر ( ص ) و يا قبور صالحين ، نظر مثبت دارند؟
٣٦٠ ص
(٣٥٨)
آيا امام علي عليه السلام براي جانشيني بعد از خودش وصيت كرده است ؟
٣٦١ ص
(٣٥٩)
آيا شفاعت خواستن از غير خداوند شرك است ؟
٣٦٢ ص
(٣٦٠)
آيا روايت « ما أقول فيهما إلا خيراً » از قول زيد بن علي ، در حق ابوبكر و عمر صحت دارد ؟
٣٦٣ ص
(٣٦١)
آيا اسلام با خريد و فروش انسان ها به صورت كنيز و غلام موافق بوده است ؟
٣٦٤ ص
(٣٦٢)
آيا پيامبر اسلام صلي الله عليه و آله وسلم بي سواد بودند ؟
٣٦٥ ص
(٣٦٣)
آيا تمامي روايات كتاب كافي ، صحيح السند هستند ؟
٣٦٦ ص
(٣٦٤)
آيا روايت « أنصحهم لله و لرسوله الخليفة الصديق » از قول امير المؤمنين عليه السلام صحت دارد ؟
٣٦٧ ص
(٣٦٥)
آيا روايت « ما أوصي رسول الله ( ص ) » از قول امير المؤمنين عليه السلام صحت دارد ؟
٣٦٨ ص
(٣٦٦)
آيا روايت « لست بمنكر فضل أبي بكر » از قول امام جواد صحت دارد ؟
٣٦٩ ص
(٣٦٧)
آيا روايت « لولا أنا رأينا أبابكر لها أهلا لما تركناه » از قول امام علي عليه السلام صحت دارد ؟
٣٧٠ ص
(٣٦٨)
آيا عصمت پيامبر و اهل بيت عليهم السلام خدادادي محض است يا اين كه اكتسابي و بر اساس لياقت و امتحان مي باشد ؟
٣٧١ ص
(٣٦٩)
آيا روايت « و إنا نري أبا بكر أحق الناس بها » از قول امام علي عليه السلام صحت دارد ؟
٣٧٢ ص
(٣٧٠)
آيا روايت « إمامان عادلان قاسطان » از قول امام صادق عليه السلام در باره عمر و ابو بكر صحت دارد ؟
٣٧٣ ص
(٣٧١)
آيا پيامبر اسلام صلي الله عليه و آله و سلم بر خلافت ابوبكر و عمر بشارت داده است ؟
٣٧٤ ص
(٣٧٢)
چرا حضرت علي بعد از به دست گرفتن حكومت فدك را بر نگرداند ؟
٣٧٥ ص
(٣٧٣)
آيا امام علي عليه السلام خلافت خلفاء را مشروع مي دانست ؟
٣٧٦ ص
(٣٧٤)
آيا از علماي اهل سنت هم شخصيت عبد الله سبا را موهوم مي دانند؟ آيا در رابطه با مهدي موعود(ع) در منابع سني روايتي هست؟
٣٧٧ ص
(٣٧٥)
آيا برگزاري جشنهاي خاص در نهم ربيع الاول اشكال دارد؟
٣٧٨ ص
(٣٧٦)
آيا آيه تطهير شامل زنان پيامبر هم مي شود؟
٣٧٩ ص
(٣٧٧)
بعد از شهادت امام حسين (علیه السلام) در روز عاشورا ، چه اتفاقاتي در عالم رخ داد؟
٣٨٠ ص
(٣٧٨)
هواي غدير خم گرم بوده است يا سرد؟ + تصاوير
٣٨١ ص
(٣٧٩)
آيا ائمه طاهرين علیهم السلام به پيامبر صل الله علیه و آله توسل كرده اند؟
٣٨٢ ص
(٣٨٠)
آیا امیرمؤمنان علیه السلام، بر ابوبکر رحمت فرستاده و او را اولین و مخلصترین مسلمان دانسته است؟
٣٨٣ ص
(٣٨١)
آيا حضرت مهدي عليه السلام قرآن جديد ، سنت جديد و دين جديد ميآورد؟
٣٨٤ ص
(٣٨٢)
آيا سند روايت نفرين حضرت زهرا سلام الله عليها بر شيخين صحيح است؟ (ویرایش جدید)
٣٨٥ ص
(٣٨٣)
آيا ابوبكر بر پيكر حضرت زهرا (سلام الله عليها) نماز خوانده است؟
٣٨٦ ص
(٣٨٤)
آيا درخواست حضرت يوسف (عليه السلام) از هم زنداني خود توسل محسوب ميشود؟
٣٨٧ ص
(٣٨٥)
وظيفه ما نسبت به حضرت زهرا (سلام الله عليها) چيست؟
٣٨٨ ص
(٣٨٦)
آيا حديث «ضربة علي يوم الخندق افضل من عبادة الثقلين» سنديت دارد؟
٣٨٩ ص
(٣٨٧)
آيا در خصوص امامت امام كاظم (عليه السلام) روايت صحيح وجود دارد؟
٣٩٠ ص
(٣٨٨)
آيا در شهادت حضرت علي (ع) فرزندانش لباس سياه پوشيده اند؟
٣٩١ ص
(٣٨٩)
آيا روايات معتبر درباره امامت امام صادق (عليه السلام) در منابع شيعه وجود دارد؟
٣٩٢ ص
(٣٩٠)
آیا شیعیان کوفه امام حسین علیه اسلام را شهید کردند؟
٣٩٣ ص
(٣٩١)
آيا اولياء خدا بعد از مرگ هم قدرتي دارند؟
٣٩٤ ص
(٣٩٢)
آیا در تفسیر آیهی نور، فضائلی برای اهل بیت علیهم السلام نقل شده است؟
٣٩٥ ص
(٣٩٣)
آيا در ميان شهداي كربلا، افراد غير شيعه هم وجود داشتند؟
٣٩٦ ص
(٣٩٤)
آيا در واقعه عاشورا سرهاي همه 72 تن را بريدند يا نه؟
٣٩٧ ص
(٣٩٥)
آيا خون حضرت علي اصغر عليه السلام به زمين باز نگشت؟
٣٩٨ ص
(٣٩٦)
آيا عزاداري و گريه تنها براي امام حسين عليه السلام ثواب دارد يا شامل عزاداري اهل بيت غير معصوم ايشان نيز ميشود
٣٩٩ ص
(٣٩٧)
آيا رسول خدا صلي الله عليه وآله در مجالس رقص و آواز شركت ميكردند؟
٤٠٠ ص
(٣٩٨)
آيا عمر سند و قبالهي فدك را از دست حضرت زهرا (س) گرفت و پاره كرد؟
٤٠١ ص
(٣٩٩)
آيا متعه (ازدواج موقت) در خيبر تحريم شده است؟
٤٠٢ ص
(٤٠٠)
آيا در كتابهاي شيعه به حضرت زهرا سلام الله عليها توهين شده است؟ (ويرايش جديد)
٤٠٣ ص
(٤٠١)
آيا در منابع شيعه روايت معتبري درباره معجزات پيامبر (ص) نقل شده است؟
٤٠٤ ص
(٤٠٢)
آيا منظور از آيه 122 سوره انعام، ولايت و امامت ائمه عليهم السلام است؟
٤٠٥ ص
(٤٠٣)
آيا كرامات و معجزات ائمه عليهم السلام در کتب اهل سنت نقل شده است؟
٤٠٦ ص
(٤٠٤)
آيا طبق روايات شيعه، هنگام وضو پاها شسته ميشود يا مسح ميگردد؟
٤٠٧ ص
(٤٠٥)
اسناد تاريخي در فرمان قتل امام حسين عليه السلام
٤٠٨ ص
(٤٠٦)
آيا روايت امام رضا (عليه السلام) که در آن قرآن را تنها راه هدایت می داند، با حديث ثقلين تعارض دارد؟
٤٠٩ ص
(٤٠٧)
ديدگاه عالمان امامی درباره مصائب حضرت فاطمه عليها السلام در طول تاريخ چگونه بوده است؟
٤١٠ ص
(٤٠٨)
حضرت زهرا سلام الله عليها «فدك» را چند مرتبه مطالبه كردند؟
٤١١ ص
(٤٠٩)
آيا ابو بكر مشاور نظامي پيامبر صلي الله عليه وآله بوده است؟
٤١٢ ص
(٤١٠)
آيا پيامبر و امير مؤمنان (عليهما السلام) همانند شيعيان در وضو مسح مي کشيدند؟
٤١٣ ص
(٤١١)
آیا اتهام مستشرقان به تأثیر پذیری پیامبر صلي الله عليه وآله از یهودیان و مسیحیان ریشه در کتاب های اهل سنت دارد؟
٤١٤ ص
(٤١٢)
آيا بر اساس اين باب كتاب اصول كافي « انه ليس شي من الحق في يد الناس الا ماخرج من عند الائمه» اهل بيت عليهم السلام علوم روز را باطل مي دانند؟
٤١٥ ص
(٤١٣)
آيا امام حسن عليه السلام بسيار طلاق مي داد (مطلاق بود)؟
٤١٦ ص
(٤١٤)
آيا امام علي عليه السلام از شهادت خود خبر داشت؟ اگر مي دانست، چرا به مسجد رفت؟
٤١٧ ص
(٤١٥)
آيا «ليلة المبيت» براي اميرمؤمنان (علیه السلام) فضيلت است؟
٤١٨ ص
(٤١٦)
آيا معاويه غير مسلمان از دنيا رفت؟ آيا معاويه در تابوتي از آتش جهنم است؟
٤١٩ ص
(٤١٧)
آيا امامان اهل سنت شاگردان امام صادق سلام الله عليه بوده اند؟
٤٢٠ ص
 
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص

پرسش و پاسخ - پرسش و پاسخ - الصفحة ٢١٦ - آيا رسول خدا (ص) آياتي از قرآن كريم را فراموش مي كرد؟

آيا رسول خدا (ص) آياتي از قرآن كريم را فراموش مي كرد؟

کد مطلب: ٥١٠٦ تاریخ انتشار: ٠٩ بهمن ١٣٨٩ تعداد بازدید: ٤٩٦٤ پرسش و پاسخ » نبوت آيا رسول خدا (ص) آياتي از قرآن كريم را فراموش مي كرد؟

سؤال كننده: محمد صادق عسگرنژاد

توضيح سؤال:

در كتاب بخاري روايتي را ديديم كه رسول خدا صلي الله عليه وآله روزي وارد مسجد شدند و شنيدند كه شخصي آياتي از قرآن را مي خواند، آن حضرت فرمود: خدا او را رحمت كند، آياتي را خواند كه من آن ها را فراموش كرده بودم؟

آيا اين قضيه واقعيت دارد؟

آيا با عصمت آن حضرت در تضاد نيست؟

پاسخ:

اصل روايت در بخاري و مسلم:

يكي از اشكال هايي كه اعتبار كتاب بخاري و مسلم را زير سؤال مي برد، اهانت هايي است كه در اين كتاب به پيامبران خدا شده است كه ما نمونه هايي از آن را در آدرس ذيل آورده ايم:

http://www.valiasr-aj.com/persian/shownews.php?idnews=٥١١٤

يكي از اين اهانت ها، تهمت فراموش كردن آيات قرآن است. بخاري و مسلم در صحيح شان نقل كرده اند كه:

حدثنا رَبِيعُ بن يحيي حدثنا زَائِدَةُ حدثنا هِشَامٌ عن عُرْوَةَ عن عَائِشَةَ رضي الله عنها قالت سمع النبي صلي الله عليه وسلم رَجُلًا يَقْرَأُ في الْمَسْجِدِ فقال يَرْحَمُهُ الله لقد أَذْكَرَنِي كَذَا وَكَذَا آيَةً من سُورَةِ كَذَا حدثنا محمد بن عُبَيْدِ بن مَيْمُونٍ

حدثنا عِيسَي عن هِشَامٍ وقال أَسْقَطْتُهُنَّ من سُورَةِ

كَذَا تَابَعَهُ عَلِيُّ بن مُسْهِرٍ وَعَبْدَةُ عن هِشَامٍ

حدثنا أَحْمَدُ بن أبي رَجَاءٍ هو أبو الوليد الهروي حدثنا أبو أُسَامَةَ عن هِشَامِ بن عُرْوَةَ عن أبيه عن عَائِشَةَ قالت سمع رسول اللَّهِ صلي الله عليه وسلم رَجُلًا يَقْرَأُ في سُورَةٍ بِاللَّيْلِ فقال يَرْحَمُهُ الله لقد أَذْكَرَنِي كَذَا وَكَذَا آيَةً كنت أُنْسِيتُهَا من سُورَةِ كَذَا وَكَذَا

رسول خدا صلي الله عليه وآله روزي وارد مسجد شد و شنيد كه مردي آياتي از قرآن كريم را مي خواند؛ پس گفت: خداوند او را رحمت كند، به درستي كه او فلان و فلان آيه را از فلان سوره به يادم آورد.

عيسي از هشام نقل كرده است كه رسول خدا فرمود: (او آياتي را به ياد من آورد كه) من آن ها را از (فلان) سوره حذف كرده بودم.

علي بن مسهر و عبده نيز روايت را به همين صورت از هشام نقل كرده اند.

عائشه نقل كرده است كه رسول خدا صلي الله عليه وآله شبي شنيد كه مردي آياتي از يك سوره را مي خواند، پس فرمود: خدا او را رحمت كند، به درستي كه فلان آيات از فلان سوره را به ياد من آورد كه من از ذن برده شده بود.

البخاري الجعفي، ابوعبدالله محمد بن إسماعيل (متوفاي٢٥٦هـ)، صحيح البخاري، ج٤، ص١٩٢٢، ح٤٧٥٠ ـ ٤٧٥١، كِتَاب فَضَائِلِ الْقُرْآنِ، بَاب نِسْيَانِ الْقُرْآنِ، تحقيق د. مصطفي ديب البغا، ناشر: دار ابن كثير، اليمامة - بيروت، الطبعة: الثالثة، ١٤٠٧ - ١٩٨٧.

همين مطالب در «صحيح مسلم ج١، ص٥٤٣، باب فضائل القرآن وما يتعلق به» نيز نقل شده است.

ترديدي نيست كه اين مسأله تهمتي است ناروا به خاتم پيامبران؛ زيرا فراموش كار بودن پيامبر، اعتماد مردم را نسبت به او سلب خواهد كرد و اين مسأله با غرض و هدفي كه خداوند از ارسال پيامبران داشته، در تضاد است؛ چرا كه اگر آن مرد آيات فراموش شده را نمي خواند، شايد هيچ وقت به ياد پيامبر نمي آمد و از قرآن حذف مي شد. از كجا معلوم كه آيات ديگري را فراموش نكرده باشد و ما از وجود آيات بي بهره نشده باشيم؟

هدف و انگيزه از طرح اين مطالب:

ترديدي نيست كه هدف از انتشار اين مطالب، زير سؤال بردن حافظه خاتم پيامبران و اثبات اين مطلب است كه آن حضرت حتي در امور مربوط به تبليغ دين و حفظ قرآن كريم نيز دچار خطا و لغزش مي شده و حتي از معجزه جاويدان خود نيز نمي توانسته حفاظت نمايد.

اين هدف از سوي دشمنان اسلام و به ويژه يهوديان تازه مسلمان به منظور زير سؤال بردن مشروعيت دين مبين اسلام و حجيت قرآن، دنبال مي شده و انتشار يافته است؛ اما متأسفانه همين مطالب در صحيح ترين كتاب هاي اهل سنت به صورت گسترده نقل شده است.

هدف ديگر طراحان و ناشران اين مطالب، پايين آوردن مقام و منزلت رسول خدا صلي الله عليه وآله است؛ چرا كه پيروان سقيفه بايد از رسول خدا شخصيتي بسازند كه عمر و ابوبكر بتواند جانشيني او را به عهده بگيرد. و از طرف ديگر ديده اند كه نمي توانند مقام ابوبكر و عمر را به مقام پيامبر برسانند، تلاش كرده اند كه مقام آن حضرت را پايين بياورند تا بين پيامبر و جانشينان او تناسب اندكي حاصل شود و آن ها بتوانند جانشين رسول خدا لقب بگيرند.

بسياري از بزرگان اهل سنت از پسر عمر نقل كرده اند كه دوازده سال طول كشيد تا عمر بن الخطاب سوره بقره را ياد بگيرد:

عن بن عمر قال: تعلم عمر بن الخطاب رضي الله عنه البقرة في إثني عشرة سنة فلما أتمها نحر جزورا.

عبد الله عمر گفته: (پدرم) عمر بن الخطاب سوره بقره را در مدت دوازه سال ياد گرفت، وقتي موفق شد، چندين شتر به شكرانه آن ذبح كرد!

البيهقي، أحمد بن الحسين بن علي بن موسي ابوبكر (متوفاي٤٥٨هـ) شعب الإيمان، ج٢، ص١٩٥٤، تحقيق: محمد السعيد بسيوني زغلول، ناشر: دار الكتب العلمية - بيروت، الطبعة: الأولي، ١٤١٠هـ؛

الأنصاري القرطبي، ابوعبد الله محمد بن أحمد (متوفاي٦٧١هـ)، الجامع لأحكام القرآن، ج١، ص٤٠، ناشر: دار الشعب - القاهرة؛

ابن عساكر الدمشقي الشافعي، أبي القاسم علي بن الحسن إبن هبة الله بن عبد الله،(متوفاي٥٧١هـ)، تاريخ مدينة دمشق وذكر فضلها وتسمية من حلها من الأماثل، ج٤٤، ص٢٨٦، تحقيق: محب الدين أبي سعيد عمر بن غرامة العمري، ناشر: دار الفكر - بيروت - ١٩٩٥؛

الذهبي الشافعي، شمس الدين ابوعبد الله محمد بن أحمد بن عثمان (متوفاي ٧٤٨ هـ)، تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام، ج٣، ص٢٦٧، تحقيق د. عمر عبد السلام تدمري، ناشر: دار الكتاب العربي - لبنان/ بيروت، الطبعة: الأولي، ١٤٠٧هـ - ١٩٨٧م؛

السيوطي، جلال الدين أبو الفضل عبد الرحمن بن أبي بكر (متوفاي٩١١هـ)، تنوير الحوالك شرح موطأ مالك، ج١، ص١٦٢، ناشر: المكتبة التجارية الكبري ـ مصر، ١٣٨٩هـ ـ ١٩٦٩م؛

السيوطي، جلال الدين أبو الفضل عبد الرحمن بن أبي بكر (متوفاي٩١١هـ)، الدر المنثور، ج١، ص٥٤، ناشر: دار الفكر - بيروت - ١٩٩٣؛

الزرقاني، محمد بن عبد الباقي بن يوسف (متوفاي١١٢٢هـ) شرح الزرقاني علي موطأ الإمام مالك، ج٢، ص٢٧، ناشر: دار الكتب العلمية - بيروت، الطبعة: الأولي، ١٤١١هـ؛

الكتاني، عبد الحي بن عبد الكبير (متوفاي١٣٨٣هـ)، نظام الحكومة النبوية المسمي التراتيب الإدراية، ج٢، ص٢٨٠، ناشر: دار الكتاب العربي - بيروت.

طبيعي است كه چنين شخصي با چنين استعداد و حافظه اي نمي تواند جانشين كسي باشد كه قبل از آوردن جبرئيل آيات قرآن را مي خوانده و دانش اولين و آخرين را خداوند به او داده است. طرفداران خليفه رواياتي را ساخته اند كه اين مسأله مشكلي به وجود نمي آورد؛ چرا كه خود پيامبر نيز از حافظه و استعداد چنداني برخوردار نبوده و حتي آيات قرآن را نيز فراموش مي كرده است.

همچنين طرفداران خلفا وقتي ديده اند كه عمر بن الخطاب آياتي از قرآن را فراموش و بر خلاف آن نظر مي داد، براي توجيه اين مسائل، تلاش كرده اند كه ثابت كنند رسول خدا صلي الله عليه وآله نيز آياتي از قرآن را فراموش و حتي از قرآن حذف مي كرد تا كسي نتواند به خليفه ايراد بگيرد.

از جمله، فتواي اشتباه عمر در باره مهريه زنان بسيار مشهور است.

٥٩٨ـ حَدَّثَنَا هُشَيْم قال حَدَّثَنَا مجالد عَنِ الشَّعْبِيِّ قال خطب عُمَر بن الخطاب رضي الله عنه الناس فحمد الله وأثني عليه وقال ألاَ لاَ تغالوا فِي صدق النساء فانه لاَ يبلغني عَن أحد ساق أكثر من شيء ساقه رسول الله صلي الله عليه وسلم أو سيق إليه إلاَّ جعلت فضل ذلك فِي بيت المال ثم نزل فعرضت له امرأة من قريش فقالت يا أمير المؤمنين كتاب الله عز وجل أحق أن يتبع أو قولك قال بل كتاب الله عز وجل فما ذلك قالت نهيت الناس آنفا أن يغالوا فِي صدق النساء والله عز وجل يقول فِي كتابه «وَآتَيْتُمْ إِحْداهُنَّ قِنْطاراً فَلا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَيْئا» فقال عُمَر كل أحد افقه من عُمَر مرتين أو ثَلاََثًا....

روزي عمر بن الخطاب خطبه مي خواند، پس از حمد و ستايش خداوند گفت: كسي حق ندارد در مهريه زنان، زياده روي كند، اگر به من خبر برسد كه كسي بيشتر از آن چه كه رسول خدا پرداخت كرده، پرداخت كند و يا به او پرداخته شود، من اضافه آن را به بيت المال مي ريزم. وقتي از منبر پايين مي آمد، زني از قريش به او اعتراض كرد كه اي امير المؤمنين ! كتاب خدا شايسته تر است كه پيروي شود يا گفتار تو ؟ عمر گفت: بلكه كتاب خدا شايسته تر است، چرا اين سخن را گفتي؟ آن زن گفت: تو الآن مردم را از زياده روي در مهريه زنان نهي كردي؛ در حالي كه خداوند در كتابش مي فرمايد: « و اگر مال فراواني (به عنوان مهر) به او پرداخته ايد، چيزي از آن را پس نگيريد!». پس عمر گفت: همه مردم از عمر آگاه تر هستند. اين جمله را دو بار يا سه بار گفت.

الخراساني، سعيد بن منصور (متوفاي ٢٢٧هـ)، سنن سعيد بن منصور، ج١، ص١٩٥، تحقيق: حبيب الرحمن الأعظمي، ناشر:الدار السلفية - الهند، الطبعة: الأولي، ١٤٠٣هـ ـ ١٩٨٢م.

همين روايت را بسياري از بزرگان اهل سنت نقل كرده اند كه ما به ذكر چند آدرس اكتفا مي كنيم.

الطحاوي الحنفي، ابوجعفر أحمد بن محمد بن سلامة (متوفاي٣٢١هـ)، شرح مشكل الآثار، ج١٣، ص٥٧، تحقيق شعيب الأرنؤوط، ناشر: مؤسسة الرسالة - لبنان/ بيروت، الطبعة: الأولي، ١٤٠٨هـ - ١٩٨٧م.

الرازي الشافعي، فخر الدين محمد بن عمر التميمي (متوفاي٦٠٤هـ)، التفسير الكبير أو مفاتيح الغيب، ج١٠، ص١٢، ناشر: دار الكتب العلمية - بيروت، الطبعة: الأولي، ١٤٢١هـ - ٢٠٠٠م.

الأنصاري القرطبي، ابوعبد الله محمد بن أحمد (متوفاي٦٧١هـ)، الجامع لأحكام القرآن، ج٥، ص٩٩، ناشر: دار الشعب - القاهرة.

ابن كثير الدمشقي، ابوالفداء إسماعيل بن عمر القرشي (متوفاي٧٧٤هـ)، تفسير القرآن العظيم، ج١، ص٤٦٨، ناشر: دار الفكر - بيروت - ١٤٠١هـ.

العسقلاني الشافعي، أحمد بن علي بن حجر ابوالفضل (متوفاي٨٥٢هـ)، المطالب العالية بزوائد المسانيد الثمانية، ج٨، ص٩٤، تحقيق: د. سعد بن ناصر بن عبد العزيز الشتري، ناشر: دار العاصمة/ دار الغيث، الطبعة: الأولي، السعودية - ١٤١٩هـ.

و نيز فتواي مشهور او در باره تيمم كه بر خلاف نص صريح قرآن كريم فتوا داد كه اگر كسي جنب شود و آب نداشته باشد، لازم نيست نماز بخواند.

مسلم نيشابوري در صحيح خود مي نويسد:

أَنَّ رَجُلًا أتي عُمَرَ فقال إني أَجْنَبْتُ فلم أَجِدْ مَاءً فقال لَا تُصَلِّ فقال عَمَّارٌ أَمَا تَذْكُرُ يا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ أنا وَأَنْتَ في سَرِيَّةٍ فَأَجْنَبْنَا فلم نَجِدْ مَاءً فَأَمَّا أنت فلم تُصَلِّ وَأَمَّا أنا فَتَمَعَّكْتُ في التُّرَابِ وَصَلَّيْتُ فقال النبي صلي الله عليه وسلم إنما كان يَكْفِيكَ أَنْ تَضْرِبَ بِيَدَيْكَ الْأَرْضَ ثُمَّ تَنْفُخَ ثُمَّ تَمْسَحَ بِهِمَا وَجْهَكَ وَكَفَّيْكَ فقال عُمَرُ اتَّقِ اللَّهَ يا عَمَّارُ قال إن شِئْتَ لم أُحَدِّثْ بِهِ.

مردي پيش عمر آمد و گفت: من جنب شده ام؛ اما آبي نيافتم (كه غسل كنم، چه كار كنم؟) عمر گفت: نماز نخوان! عمار كه در مجلس حاضر بود به عمر گفت: يادت نيست كه من و تو در جنگي حاضر بوديم و هر دوي ما جنب شده و آبي پيدا نكرديم، تو نماز نخواندي؛ اما من خودم را در خاك غلطاندم و نماز خواندم. پس رسول خدا (ص) فرمود: «كافي بود كه دستانت به زمين مي زدي و سپس مي تكاندي و بعد با هر دوي آن ها، صورت و مچ دستانت را مسح مي كردي». پس عمر گفت: از خدا بترس اي عمار. عمار گفت: اگر تو مي خواهي ديگر در باره آن سخني نخواهم گفت.

صحيح مسلم، اسم المؤلف: مسلم بن الحجاج أبو الحسين القشيري النيسابوري الوفاة: ٢٦١، ج١، ص٢٨٠، ح٣٦٨، باب التيمم، دار النشر: دار إحياء التراث العربي - بيروت، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي.

طبيعي است كه اگر عمر بن الخطاب آيه «فَلَمْ تَجِدُوا ماءً فَتَيَمَّمُوا صَعيداً طَيِّبا....» يادش بود، چنين فتواي را نمي داد.

حال اگر رسول خدا صلي الله عليه وآله نيز آيات قرآن را فراموش و يا حتي آن را از قرآن پاك كرده باشد، مشكلي براي خليفه پيش نخواهد آمد و عذر او بسيار موجه تر از عذر پيام آور خدا خواهد بود!!!.

آيات قرآن و فراموشي رسول خدا ص:

روشن است كه فراموش كردن آيات قرآن كريم توسط رسول خدا از دروغ هاي آشكاري است كه نه با عقل مي سازد و نه با قرآن و نه با سنت؛ چرا كه اگر پيامبر نتواند آيات قرآن را كه معجزه جاودانه او است، حفظ نمايد، نمي توان به چنين شخصي در امر تبليغ دين و انجام رسالت الهي اعتماد و اطمينان كرد و در نتيجه چنين شخصي صلاحيت دريافت وحي و رسالت را نمي تواند دارا باشد.

خداود صراحتا در سوره أعلي مي فرمايد:

سَنُقْرِئُكَ فَلَا تَنسيَ. إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ إِنَّهُ يَعْلَمُ الجَْهْرَ وَمَا يخَْفَي . الأعلي/٦ و ٧.

ما بزودي (قرآن را) بر تو مي خوانيم و هرگز فراموش نخواهي كرد، مگر آنچه را خدا بخواهد، كه او آشكار و نهان را مي داند!

خداوند در اين آيه به پيامبرش به صورت مطلق وعده داده است كه هرگز آيات قرآن را فراموش نخواهد كرد؛ به ويژه كه از كلمه «سين» استفاده كرده است كه در اين جا استمرار اقراء را ثابت مي كند. سپس خداوند اين اطلاق را با جمله «إلا ما شاء الله» به منظور دوام و استمرار قدرت خودش استنثاء مي زند و در حقيقت به پيامبرش گوشزد مي كند كه خداوند قادر است كه اين لطف را هر وقت كه اراده كند از تو بگيرد و تو را دچار نسيان و فراموشي كند.

و اين استثناء تأكيد بيشتري است بر اين كه او هرگز آيات قرآن را فراموش نخواهد كرد؛ چون اين عدم فراموشي لطفي است از جانب خداوند و خداوند هيچگاه پيامبرش را از اين لطف بزرگ محروم نخواهد كرد؛ چرا كه نسيان و فراموشي با اصل رسالت و غرض نبوت او در تضاد است.

نظير اين استثناء در آيات ديگر هم ديده مي شود؛ از جمله در آيه:

وَأَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا فَفِي الْجَنَّةِ خالِدِينَ فِيها ما دامَتِ السَّماواتُ وَالْأَرْضُ إِلَّا ما شاءَ رَبُّكَ عَطاءً غَيْرَ مَجْذُوذ.هود/١٠٨.

امّا آنها كه خوشبخت و سعادتمند شدند، جاودانه در بهشت خواهند ماند، تا آسمانها و زمين برپاست، مگر آنچه پروردگارت بخواهد! بخششي است قطع نشدني!

ترديدي نيست كه اگر كسي وارد بهشت شود، هرگز آن خارج نخواهد شد؛ اما خداوند در اين جاء با جمله «إلا ما شاء ربك» اين قاعده را استثنا مي زند تا به همگان بفماند: با اين كه بهشت محلي است كه براي هميشه در آن خواهيد ماند؛ اما با اين حال سبب سلب قدرت از خداوند نخواهد شد و به اين معنا نيست كه خداوند نمي تواند شما را از بهشت بيرون كند.

بنابراين استثناء در آيه «سَنُقْرِئُكَ فَلَا تَنسيَ. إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ...» نيز به همين معنا است نه اين كه رسول خدا صلي الله عليه وآله چيزي را فراموش كرده باشد و خداوند دوباره آن را به يادش آورده باشد.

متأسفانه برخي از دانشمندان سني به منظور توجيه و دفاع كور كورانه از رواياتي كه در بخاري و مسلم، تلاش كرده اند كه از اين جمله به نفع خود استفاده و ثابت كنند كه رسول خدا آيات فراموش مي كرده؛ اما خداوند به وسيله اي؛ مثل خواندن همان آيات توسط يك نفر از اصحاب و... دوباره آن را به ياد پيامبرش مي آورده است.

عبد العظيم زرقاني، يكي از دانشمندان معاصر سني مذهب در جواب اين عده مي نويسد:

وأما احتجاجهم الثاني وهو الاسثناء الذي في قوله سبحانه «سنقرئك فلا تنسي إلا ما شاء الله» فلا يدل علي ما زعموا لأنه استثناء صوري لا حقيقي.

والحكمة فيه أن يعلن الله عباده أن عدم نسيانه صلي الله عليه وسلم الذي وعده الله إياه في قوله «فلا تنسي» إنما هو محض فضل من الله وإحسان ولو شاء سبحانه أن ينسيه لأنساه.

...والدليل علي أن هذا الاستثناء صوري لا حقيقي أمران أحدهما ما جاء في سبب النزول وهو أن النبي (ص) كان يتعب نفسه بكثرة قراءة القرآن حتي وقت نزول الوحي مخافة أن ينساه ويفلت منه فاقتضت رحمة الله بحبيبه أن يطمئنه من هذه الناحية وأن يريحه من هذا العناء فنزلت هذه الآية

كما نزلت آية « لَا تحَُرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ. إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَ قُرْءَانَه » (القيامة ١٦/ ١٧) وآية «وَلا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُقْضي إِلَيْكَ وَحْيُهُ وَ قُلْ رَبِّ زِدْني عِلْما» (طه ١١٤٤)

ثانيهما أن قوله «إلا ما شاء الله» (الأنعام ١٢٨) يعلق وقوع النسيان علي مشيئة الله إياه والمشيئة لم تقع بدليل ما مر بك من نحو قوله «إن علينا جمعه وقرآنه» (القيامة ١٧) وإذا فالنسيان لم يقع للعلم بأن عدم حصول المعلق عليه يستلزم عدم حصول المعلق فالذي عنده ذوق لأساليب اللغة ونظر في وجوه الأدلة يتردد في أن الآية وعد من الله أكيد بأن الرسول يقرئه الله فلا ينسي وعدا منه علي وجه التأييد من غير استثناء حقيقي لوقت من الأوقات وإلا لما كانت الآية مطمئنة له عليه الصلاة والسلام ولكان نزولها أشبه بالعبث ولغو الكلام.

اما دليل دوم آن ها (موافقان نسيان) استثنائي است كه در اين گفتار خداوند «سنقرئك...» آمده است؛ اما اين آيه بر آن چيزي كه آن ها خيال مي كنند، دلالت ندارد؛ چرا كه اين استثناء صوري است نه حقيقي.

حكمت آوردن اين استثناء اين است كه خداوند به بندگانش اعلام كند، عدم فراموشي رسول خدا صلي الله عليه وآله، وعده اي است كه خداوند در جمله «فلا تنسي» داده و اين عدم فراموشي فضل و مرحمتي است از جانب خداوند و اگر خداوند بخواهد، مي تواند او را به فراموشي بيندازد.

دليل بر اين كه اين استثناء صوري است و نه حقيقي، دو چيز است:

دليل اول: مطالبي كه در سبب نزول اين آيه نقل شده و آن اين كه: رسول خدا صلي الله عليه وآله خودش را  با زياد خواندن آيات قرآن در زمان نزول به سختي مي انداخت، تا مبادا آن ها را فراموش كند و از دستش بپرد. پس رحمت خداوند نسبت به حبيبش اقتضاء مي كرد كه او را از اين ناحيه مطمئن سازد و از اين سختي راحت نمايد؛ پس اين آيه نازل شد.

همان طوري كه اين آيه نازل شد:

«زبانت را بخاطر عجله براي خواندن آن [قرآن ] حركت مده، چرا كه جمع كردن و خواندن آن بر عهده ماست!»

همان گونه كه اين آيه نازل شد:

«پس نسبت به (تلاوت) قرآن عجله مكن، پيش از آنكه وحي آن بر تو تمام شود و بگو: «پروردگارا! علم مرا افزون كن!»

دليل دوم اين كه: وقوع نسيان در آيه «الا ماشاء الله» به مشيت و خواست خداوند معلق شده است و اين مشيت الهي به دليل آياتي كه گذشت؛ مثل: إن علينا جمعه وقرآنه»، در خارج تحقق نيافته است. بنابراين، فراموشي محقق نشده است؛ به دليل اين كه علم به عدم تحقق معلق عليه (مشيت الهي)، مستلزم عدم حصول معلق (نسيان) است.

از اين رو، كسي كه از ذوق و سليقه در لغت برخوردار باشد (با روش هاي فصاحت و بلاغت آشنا باشد)، و به دلايل متعدد بنگرد، ترديد نخواهد كرد كه آيه وعده مي دهد كه خداوند آيات را بر رسولش خواهد خواند؛ و او با اين وعده الهي هرگز آن ها را فراموش نخواهد كرد؛ براي هميشه و بدون استثناء حقيقي، در هيچ زماني از زمان ها و گر نه اين آيه اطميناني را براي آن حضرت به ارمغان نمي آورد و نزول آن شبيه به عبث و كلام لغو خواهد بود.

الزرقاني، محمد عبد العظيم (متوفاي١٣٦٧هـ)، مناهل العرفان في علوم القرآن، ج١، ص١٨٦ ـ ١٨٧، ناشر: دار الفكر - لبنان، الطبعة: الأولي، ١٤١٦هـ ـ ١٩٩٦م

مذمت فراموش كردن آيات قرآن، در روايات اهل سنت:

جالب است كه رواياتي فراواني در منابع اهل سنت در مذمت فراموش كردن قرآن وارد شده است؛ تا جائي كه برخي از روايات آن را بزرگترين گناه و بزرگترين مصيبت عنوان كرده و وعده عذاب سختي را براي فراموش كننده آن نقل نموده اند.

محمد بن اسماعيل بخاري و مسلم نيشابوري در صحيح شان از رسول خدا صلي الله عليه وآله نقل كرده اند كه آن حضرت به همه مسلمانان ها دستور مي دادند، هميشه قرآن را تكرار كنند تا فراموش نكنند:

عن أبي وَائِلٍ عن عبد اللَّهِ قال قال النبي صلي الله عليه وسلم بِئْسَ ما لِأَحَدِهِمْ أَنْ يَقُولَ نَسِيتُ آيَةَ كَيْتَ وَكَيْتَ بَلْ نُسِّيَ وَاسْتَذْكِرُوا الْقُرْآنَ فإنه أَشَدُّ تَفَصِّيًا من صُدُورِ الرِّجَالِ من النَّعَمِ.

از أبو وائل از عبد الله نقل شده است كه رسول خدا (ص) فرمود: بد چيزي است كه يكي از شما بگويد: من فلان و فلان آيه را فراموش كرده ام، بلكه (بايد بگويد:) فراموش داده شده ام. قرآن را زياد يادآوري كنيد، چرا كه سخت تر از فرار حيوانات (از بند)، از سينه انسان فرار مي كند.

البخاري الجعفي، ابوعبدالله محمد بن إسماعيل (متوفاي٢٥٦هـ)، صحيح البخاري، ج٤، ص١٩٢١، ح٤٧٤٤، كِتَاب فَضَائِلِ الْقُرْآنِ، بَاب اسْتِذْكَارِ الْقُرْآنِ وَتَعَاهُدِهِ، تحقيق د. مصطفي ديب البغا، ناشر: دار ابن كثير، اليمامة - بيروت، الطبعة: الثالثة، ١٤٠٧ - ١٩٨٧.

النيسابوري القشيري، ابوالحسين مسلم بن الحجاج (متوفاي٢٦١هـ)، صحيح مسلم، ج١، ص٥٤٤، ح٧٩٠، كِتَاب صَلَاةِ الْمُسَافِرِينَ وَقَصْرِهَا، باب فضائل القرآن وما يتعلق به، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، ناشر: دار إحياء التراث العربي - بيروت.

و يا در روايت ديگر نقل كرده اند كه رسول خدا فرمود:

تَعَاهَدُوا الْقُرْآنَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بيده لَهُوَ أَشَدُّ تَفَصِّيًا من الْإِبِلِ من عُقُلِهَا.

به قرآن زياد توجه كنيد؛ زيرا قسم به كسي كه جانم در اختيار او است، قرآن، دور شدن قرآن (از قلب) سخت تر از درو شدن شتر از بند است.

البخاري الجعفي، ابوعبدالله محمد بن إسماعيل (متوفاي٢٥٦هـ)، صحيح البخاري، ج٤، ص١٩٢١، ح٤٧٤٦، كِتَاب فَضَائِلِ الْقُرْآنِ، بَاب اسْتِذْكَارِ الْقُرْآنِ وَتَعَاهُدِهِ، تحقيق د. مصطفي ديب البغا، ناشر: دار ابن كثير، اليمامة - بيروت، الطبعة: الثالثة، ١٤٠٧ - ١٩٨٧.

با اين حال، آيا رسول خدا صلي الله عليه وآله مي تواند همين دستوري را كه خودش به ديگران داده است، انجام ندهد؟

آيا در اين صورت (نعوذ بالله) مصداق اين آيه شريفه نخواهد شد:

يَأَيهَُّا الَّذِينَ ءَامَنُواْ لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ.كَبرَُ مَقْتًا عِندَ اللَّهِ أَن تَقُولُواْ مَا لَا تَفْعَلُون . الصف/٢ و٣.

اي كساني كه ايمان آورده ايد! چرا سخني مي گوييد كه عمل نمي كنيد؟! نزد خدا بسيار موجب خشم است كه سخني بگوييد كه عمل نمي كنيد!

ابو داود سجستاني در سنن خود در باره مجازات كسي كه آيات قرآن را بعد از حفظ كردن آن فراموش كند، نوشته است:

حدثنا محمد بن الْعَلَاءِ أخبرنا بن إِدْرِيسَ عن يَزِيدَ بن أبي زِيَادٍ عن عِيسَي بن فَائِدٍ عن سَعْدِ بن عُبَادَةَ قال قال رسول اللَّهِ صلي الله عليه وسلم ما من امْرِئٍ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ ثُمَّ يَنْسَاهُ إلا لَقِيَ اللَّهَ عز وجل يوم الْقِيَامَةِ أَجْذَمَ.

سعد بن عباده از رسول خدا (ص) نقل كرده است كه آن حضرت فرمود: هيچ شخصي نيست كه قرآن را بخواند و سپس آن را فراموش كند؛ مگر اين كه در روز قيامت خداوند را در حالي ملاقات مي كند كه گرفتار مرض جذام است.

السجستاني الأزدي، ابوداود سليمان بن الأشعث (متوفاي ٢٧٥هـ)، سنن أبي داود، ج٢، ص٧٥، ح١٤٧٤، تحقيق: محمد محيي الدين عبد الحميد، ناشر: دار الفكر.

ابن أثير الجزري، المبارك بن محمد ابن الأثير (متوفاي٥٤٤هـ)، معجم جامع الأصول في أحاديث الرسول، ج٨، ص٥٠٩، طبق برنامه الجامع الكبير.

عبد الرؤوف مناوي در شرح اين روايت مي گويد:

( ما من امرئ يقرا القرآن ) أي يحفظه عن ظهر قلب ( ثم ينساه الا لقي الله يوم القيامة وهو ( أجذم ) بذال معجمة أي مقطوع اليد أو به داء الجذام أو هو خال من الخير صفرا من الثواب وفيه أن نسيان القرآن كبيرة لهذا الوعيد ( دعن سعد بن عبادة ) واسناده حسن.

اگر شخصي قرآن را در دلش حفظ و سپس آن را فراموش كند، خداوند را در قيامت در حالي ملاقات مي كند كه گرفتار بيماري جذام است. اجذم؛ يعني كسي كه دستانش قطع باشد و يا گرفتار بيماري جذام است، يا اين كه دستان اين شخص از خير و ثواب خالي است. طبق اين روايت و وعده غذابي كه در آن داده شده، فراموش كردن قرآن از گناهان كبيره است. اين روايت ابوداود از سعد بن عباده نقل كرده و سند آن نيز «حسن» است.

المناوي، محمد عبد الرؤوف بن علي بن زين العابدين (متوفاي ١٠٣١هـ)، التيسير بشرح الجامع الصغير، ج٢، ص٣٥٨، ناشر: مكتبة الإمام الشافعي - الرياض، الطبعة: الثالثة، ١٤٠٨هـ ـ ١٩٨٨م.

احمد بن حنبل در مسندش مي نويسد:

حدثنا عبد اللَّهِ حدثني أبي ثنا عبد الصَّمَدِ ثنا عبد الْعَزِيزِ يعني بن مُسْلِمٍ حدثني يَزِيدُ يعني بن أبي زِيَادٍ عن عِيسَي بن فَائِدٍ عن عُبَادَةَ بن الصَّامِتِ قال قال رسول اللَّهِ صلي الله عليه وسلم ما من أَمِيرِ عَشَرَةٍ إِلاَّ يُؤْتَي بِهِ يوم الْقِيَامَةِ مَغْلُولاً لاَ يَفُكُّهُ منها إِلاَّ عَدْلُهُ وما من رَجُلٍ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ ثُمَّ نَسِيَهُ إِلاَّ لقي اللَّهَ يوم الْقِيَامَةِ أَجْذَمَ.

عبادة بن صامت از رسول خدا (ص) نقل كرده است كه آن حضرت فرمود: هيچ امير قومي نيست؛ مگر اين كه در روز قيامت دست بسته او را مي آورند، هيچ چيز نمي تواند او را آزاد كند؛ مگر عدالتش. و هيچ مردي نيست كه قرآن را ياد بگيرد و سپس فراموش كند؛ مگر اين كه در روز قيامت خدا را در حالي ملاقات مي كند كه گرفتار بيماري جذام است.

الشيباني، ابوعبد الله أحمد بن حنبل (متوفاي٢٤١هـ)، مسند أحمد بن حنبل، ج٥، ص٣٢٣، ح٢٢٨١٠، ناشر: مؤسسة قرطبة - مصر.

طبق اين روايات كه به گفته مناوي سند آن نيز «حسن» است، نعوذ بالله بايد رسول خدا در قيامت در حالي خداوند را ملاقات خواهد كرد كه دچار بيماري جذام است و يا دستانش قطع شده است!!!

اگر اين طور نيست، چرا در بخاري و مسلم به پيامبر خدا تهمت زده شده است كه او آيات قرآن را فراموش مي كرد؟

ترمذي و ابوداود در سنن شان نقل كرده اند:

حدثنا عبد الْوَهَّابِ بن الْحَكَمِ الْوَرَّاقُ الْبَغْدَادِيُّ حدثنا عبد الْمَجِيدِ بن عبد الْعَزِيزِ عن بن جُرَيْجٍ عن الْمُطَّلِبِ بْن حَنْطَبٍ عن أَنَسِ بن مَالِكٍ قال قال رسول اللَّهِ صلي الله عليه وسلم عُرِضَتْ عَلَيَّ أُجُورُ أُمَّتِي حتي الْقَذَاةُ يُخْرِجُهَا الرَّجُلُ من الْمَسْجِدِ وَعُرِضَتْ عَلَيَّ ذُنُوبُ أُمَّتِي فلم أَرَ ذَنْبًا أَعْظَمَ من سُورَةٍ من الْقُرْآنِ أو آيَةٍ أُوتِيهَا رَجُلٌ ثُمَّ نَسِيَهَا.

أنس بن مالك از رسول خدا (ص) نقل كرده است كه فرمود: (زماني كه در معراج بودم) پاداش هاي امتم بر من عرضه شد؛ حتي پاداش شخصي كه كثيفي را از مسجد خارج مي كند و همچنين گناهان امتم بر من عرضه شد، پس گناهي بزرگتر از اين كه سوره و يا آيه اي را به شخصي (ياد) بدهند و او آن را فراموش كند، نديدم.

الترمذي السلمي، ابوعيسي محمد بن عيسي (متوفاي ٢٧٩هـ)، سنن الترمذي، ج٥، ص٢٩١٥، ح٢٩١٦، تحقيق: أحمد محمد شاكر وآخرون، ناشر: دار إحياء التراث العربي - بيروت.

السجستاني الأزدي، ابوداود سليمان بن الأشعث (متوفاي ٢٧٥هـ)، سنن أبي داود، ج١، ص١١٦، ح٤٦١، تحقيق: محمد محيي الدين عبد الحميد، ناشر: دار الفكر.

و طبق اين روايت، بايد اهل سنت قائل باشند كه نعوذ بالله رسول خدا گناهي را مرتكب شده است كه خودش در معراج گناهي بزرگتر از آن را نديده است!!!.

ابو نصر مروزي در مختصر قيام الليل نوشته است:

حدثنا محمد بن يحيي، حدثني محمد بن عبيد الله الصنعاني، ثنا ابن جريج، قال: قال أنس رضي الله عنه إن رسول الله صلي الله عليه وسلم قال: «إِنَّ مِنْ أَكْبَرِ ذَنْبٍ تَوَافي بِهِ أُمَّتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ لَسُورَةً مِنْ كِتَابِ اللَّهِ مَعَ أَحَدِهِمْ فَنَسِيَهَا»

از بزرگترين گناهاني كه امت من در قيامت با آن روبرو مي شوند، سوره اي از كتاب خدا است كه با يكي از آن ها بوده (حفظ كرده بوده) و سپس فراموش كرده است.

المَرْوَزِي، أبو عبد الله محمد بن نصر بن الحجاج (متوفاي٢٩٤هـ) مختصر قيام الليل ج١، ص٢٧٦، طبق برنامه الجامع الكبير.

همين روايت را قاسم بن سلام از ابن جريج از سلمان فارسي نقل كرده است:

قال ابن جريج: وحدثت عن سلمان الفارسي، أنه قال: قال رسول الله صلي الله عليه وسلم: « من أكبر ذنب توافي به أمتي يوم القيامة سورة من كتاب الله كانت مع أحدهم فنسيها »

البغدادي، ابوعُبيد القاسم بن سلاّم (متوفاي٢٢٤هـ)، فضائل القرآن، ج١، ص٣١١، طبق برنامه الجامع الكبير.

ابن حجز عسقلاني در فتح الباري مي نويسد:

ومن طريق أبي العالية موقوفا كنا نعد من أعظم الذنوب أن يتعلم الرجل القرآن ثم ينام عنه حتي ينساه وإسناده جيد ومن طريق بن سيرين بإسناد صحيح في الذي ينسي القرآن كانوا يكرهونه ويقولون فيه قولا شديدا.

از طريق ابو العاليه به صورت موقوف نقل شده است كه: بزرگترين گناه در نزد ما اين بود كه مردي قرآن را ياد بگيرد، سپس بخواند و آن را فراموش كند. سند اين روايت خوب است. و از طريق ابن سيرين با سند صحيح در باره كسي كه قرآن را فراموش مي كند نقل شده است كه آن ها از اين كار بدشان مي آمد و در باره آن سخت گيري مي كردند.

العسقلاني الشافعي، أحمد بن علي بن حجر ابوالفضل (متوفاي٨٥٢ هـ)، فتح الباري شرح صحيح البخاري، ج٩، ص٨٦، تحقيق: محب الدين الخطيب، ناشر: دار المعرفة - بيروت.

ابن عربي مالكي در مذمت فراموش كردن قرآن مي نويسد:

وورد في الخبر فيمن حفظ آية ثم نسيها عذبه الله يوم القيامة عذاباً لا يعذبه أحداً من العلمين.

روايت وارد شده است كه اگر كسي آيه اي از قرآن را حفظ و سپس آن را فراموش كند، خداوند او را در قيامت عذابي خواهد كرد كه هيچ يك از جهانيان را آن چنان عذاب نكرده است.

ابن العربي الطائي الخاتمي، محيي الدين بن علي بن محمد (متوفاي٦٣٨هـ)، الفتوحات المكية في معرفة الاسرار الملكية، ج٤، ص٢٠٨، ناشر: دار إحياء التراث العربي - لبنان، الطبعة: الأولي ١٤١٨هـ ـ ١٩٩٨م.

بايد از ابن عربي سؤال كرد كه نظر شما در باره فراموش كردن قرآن توسط رسول خدا صلي الله عليه وآله چيست؟ آيا او هم در قيامت اين چنين عذابي خواهد شد يا روايتي كه بخاري و مسلم نقل كرده دروغ و تهمت محض است ؟

ابن أبي شيبه مي نويسد:

حدثنا وكيع عن إبراهيم بن يزيد عن الوليد بن عبد الله بن أبي مغيث قال قال رسول الله صلي الله عليه وسلم عرضت علي الذنوب فلم أر فيها شيئا أعظم من حامل القرآن وتاركه.

گناهان بر من عرضه شد، پس نديدم گناهي بزرگتر از اين كه شخصي حامل قرآن باشد و سپس آن را ترك كند ( حافظ باشد و دو باره فراموش كند).

إبن أبي شيبة الكوفي، ابوبكر عبد الله بن محمد (متوفاي٢٣٥ هـ)، الكتاب المصنف في الأحاديث والآثار، ج٦، ص١٢٤، ح٢٩٩٩٨، تحقيق: كمال يوسف الحوت، ناشر: مكتبة الرشد - الرياض، الطبعة: الأولي، ١٤٠٩هـ.

و در روايت ديگر نقل مي كند:

حدثنا وكيع عن سفيان عن عبد الكريم بن أبي أمية عن طلق بن حبيب قال من تعلم القرآن ثم نسيه من غير عذر حط عنه بكل آية درجة وجاء يوم القيامة مخصوما.

طلق بن حبيب گفته: هر كس قرآن را ياد بگيرد و سپس آن را فراموش كند، در حالي كه عذري ندارد، به خاطر هر آيه اي كه فراموش كرده، يك درجه از مقامش كم مي شود و در حالي وارد قيامت مي شود كه محكوم است.

مصنف ابن أبي شيبة ج٦، ص١٢٤، ح٢٩٩٩٧

و بزرگان اهل سنت به نقل از ضحاك بن مزاحم نقل كرده اند كه او فراموش كردن قرآن را بزرگترين مصيبت و نتيجه گناهان قاري قرآن دانسته است:

حدثنا عبد الله بن المبارك، عن عبد العزيز بن أبي رواد، قال: سمعت الضحاك بن مزاحم، يقول: «ما من أحد تعلم القرآن ثم نسيه إلا بذنب يحدثه؛ لأن الله يقول: وما أصابكم من مصيبة فبما كسبت أيديكم وإن نسيان القرآن من أعظم المصائب».

عبد العزيز بن أبي رواد گويد كه از ضحاك بن مزاحم شنيدم كه مي گفت: كسي نيست كه قرآن را ياد بگيرد و سپس فراموش كند؛ مگر به خاطر گناهي است كه از او سر زده است؛ چرا كه خداوند مي فرمايد: «هر مصيبتي به شما رسد بخاطر اعمالي است كه انجام داده ايد» و فراموش كردن قرآن از بزرگترين مصيبت ها است.

البغدادي، ابوعُبيد القاسم بن سلاّم (متوفاي٢٢٤هـ)، فضائل القرآن، ج١، ص٣١٤، طبق برنامه الجامع الكبير.

المرزوي، أبو عبد الله عبد الله بن المبارك بن واضح (متوفاي١٨١هـ)، الزهد، ج١، ص٢٨، تحقيق: حبيب الرحمن الأعظمي، ناشر: دار الكتب العلمية - بيروت.

البيهقي، أحمد بن الحسين بن علي بن موسي ابوبكر (متوفاي٤٥٨هـ)، شعب الإيمان، ج٢، ص٣٣٤، تحقيق: محمد السعيد بسيوني زغلول، ناشر: دار الكتب العلمية - بيروت، الطبعة: الأولي، ١٤١٠هـ.

ابن كثير الدمشقي، ابوالفداء إسماعيل بن عمر القرشي (متوفاي٧٧٤هـ)، فضائل القرآن، ج١، ص١٣٨، ناشر: دار المعرفة - بيروت،، الطبعة: الثانية، ١٤٠٧هـ - ١٩٨٧م.

العسقلاني الشافعي، أحمد بن علي بن حجر ابوالفضل (متوفاي٨٥٢ هـ)، فتح الباري شرح صحيح البخاري، ج٩، ص٨٦، تحقيق: محب الدين الخطيب، ناشر: دار المعرفة - بيروت.

و أبو عبيد قاسم بن سلام مي نويسد:

حدثنا أبو معاوية، عن الأعمش، عن إبراهيم، قال: قال عبد الله: « إني لأمقت القارئ أن أراه سمينا نسيا للقرآن »

عبد الله بن مسعود گفت: من بدم مي آيد از قاري قرآني كه ببينم او را در حالي كه چاق شده و قرآن را فراموش كرده است.

البغدادي، ابوعُبيد القاسم بن سلاّم (متوفاي٢٢٤هـ)، فضائل القرآن، ج١، ص٣١٣، طبق برنامه الجامع الكبير.

الأصبهاني، ابونعيم أحمد بن عبد الله (متوفاي٤٣٠هـ)، حلية الأولياء وطبقات الأصفياء، ج٤، ص٢٢٧، ناشر: دار الكتاب العربي - بيروت، الطبعة: الرابعة، ١٤٠٥هـ.

ابن كثير الدمشقي، ابوالفداء إسماعيل بن عمر القرشي (متوفاي٧٧٤هـ)، فضائل القرآن، ج١، ص١٣٨، ناشر: دار المعرفة - بيروت،، الطبعة: الثانية، ١٤٠٧هـ - ١٩٨٧م.

العسقلاني الشافعي، أحمد بن علي بن حجر ابوالفضل (متوفاي٨٥٢هـ)، المطالب العالية بزوائد المسانيد الثمانية، ج١٤، ص٤١٣، تحقيق: د. سعد بن ناصر بن عبد العزيز الشتري، ناشر: دار العاصمة/ دار الغيث، الطبعة: الأولي، السعودية - ١٤١٩هـ.

از اين ها مهمتر رواياتي است كه ثابت مي كند برخي از اصحاب با معجزه رسول خدا صلي الله عليه وآله هرگز قرآن را فراموش نكردند.

طبراني در معجم الكبير مي نويسد:

حدثنا أَحْمَدُ بن زُهَيْرٍ التُّسْتَرِيُّ ثنا أبو حَفْصٍ عَمْرُو بن عَلِيٍّ ثنا عبد الأَعْلَي ثنا عبد اللَّهِ بن عبد الرحمن الطَّائِفِيُّ عن عبد اللَّهِ بن الْحَكَمِ عن عُثْمَانَ بن بِشْرٍ قال سمعت عُثْمَانَ بن أبي الْعَاصِ يقول شَكَوْتُ إلي رسول اللَّهِ صلي اللَّهُ عليه وسلم نِسْيَانَ الْقُرْآَنِ فَضَرَبَ صَدْرِي بيده فقال يا شَيْطَانُ اخْرُجْ من صَدْرِ عُثْمَانَ قال عُثْمَانُ فما نَسِيتُ منه شيئا بَعْدُ أَحْبَبْتُ أَنْ أَذْكُرَهُ

عثمان بن أبي العاص مي گفت: پيش رسول خدا (ص) از فراموش كردن قرآن شكايت كردم، پس آن حضرت با دست به سينه من زد و گفت: اي شيطان از سينه عثمان خارج شود. عثمان گفت: پس آن هرگز چيزي را فراموش نكردم.

الطبراني، ابوالقاسم سليمان بن أحمد بن أيوب (متوفاي٣٦٠هـ)، المعجم الكبير، ج٩، ص٤٧، ح٨٣٤٧، تحقيق: حمدي بن عبدالمجيد السلفي، ناشر: مكتبة الزهراء - الموصل، الطبعة: الثانية، ١٤٠٤هـ - ١٩٨٣م.

هيثمي بعد از نقل اين روايت مي گويد:

رواه الطبراني وفيه عثمان بن بشر ولم أعرفه وبقية رجاله ثقات

اين روايت را طبراني نقل كرده، در سند آن عثمان بشر است كه من او را نمي شناسم؛ ولي ساير راويان همگي مورد اعتماد هستند.

الهيثمي، ابوالحسن علي بن أبي بكر (متوفاي ٨٠٧ هـ)، مجمع الزوائد ومنبع الفوائد، ج٩، ص٣، ناشر: دار الريان للتراث/ دار الكتاب العربي - القاهرة، بيروت - ١٤٠٧هـ.

عثمان بن بشر كه هيثمي او را نشناخته، توسط ابن أبي حاتم رازي توثيق شده است:

عثمان بن بشر الطائفي الثقفي روي عن بشر بن عاصم وعبد الله بن أبي شديد سمع منه سليم سمعت أبي يقول ذلك نا عبد الرحمن قال ذكره أبي عن إسحاق بن منصور عن يحيي بن معين انه قال عثمان بن بشر الثقفي ثقة.

عثمان بن بشر، از بشر بن عاصم و عبد الله بن أبي، زياد روايت شنيده است... از يحيي بن معين نقل شده است كه عثمان بن بشر سقفي ثقه است.

الجرح والتعديل، اسم المؤلف: عبد الرحمن بن أبي حاتم محمد بن إدريس أبو محمد الرازي التميمي، ج٦، ص١٤٥، رفم: ٧٨٩، دار النشر: دار إحياء التراث العربي - بيروت - ١٢٧١ - ١٩٥٢، الطبعة: الأولي

ابو عثمان جاحظ در كتاب البرصان و العرجان نوشته است:

ومن الأشراف أيضاً عثمان بن أبي العاص وإليه يضاف شط عثمان، شكا إلي النبي صلي الله عليه وسلم نسيان القرآن فتفل في فيه فكان بعد ذلك لا ينسي ما حفظ منه.

عثمان بن أبي العاص به رسول خدا (ص) از فراموش كردن قرآن شكايت كرد؛ پس رسول خدا آب دهانش را به دهان او انداخت، پس از آن، چيزي از آن چه را حفظ كرد، فراموش ننمود.

الجاحظ، أبي عثمان عمرو بن بحر (متوفاي٢٥٥هـ)، البرصان والعرجان، ج١، ص٤٨، طبق برنامه الجامع الكبير.

بزار در مسند خود نقل كرده است:

وأخبرناه محمد بن معمر والحسن بن عثمان قالا أخبرنا يعلي بن عبيد عن سفيان الثوري قال حدثني يزيد أبو خالد عن إبراهيم يعني السكسكي عن ابن أبي أوفي رضي الله عنه قال جاء رجل إلي النبي فشكي إليه نسيان القرآن فقال علمني شيئا يجزئني فقال: ( قل بسم الله والحمد لله ولا إله إلا الله والله أكبر ولا حول ولا قوة إلا بالله....

از ابن أبي اوفا نقل شده است كه مردي پش رسول خدا (ص) آمد و از فراموش كردن قرآن شكايت كرد و گفت: به من چيزي ياد بده كه مرا كفايت كند (از اين پس فراموش نكنم)، رسول خدا (ص) فرمود: بگو: بسم الله و...

البزار، ابوبكر أحمد بن عمرو بن عبد الخالق (متوفاي٢٩٢ هـ)، البحر الزخار (مسند البزار)، ج٨، ص٢٨٠، ح٣٣٤٧، تحقيق: د. محفوظ الرحمن زين الله، ناشر: مؤسسة علوم القرآن، مكتبة العلوم والحكم - بيروت، المدينة الطبعة: الأولي، ١٤٠٩ هـ.

و عجيب است كه صاحب معجزه و درمان كننده ديگران، خود، قرآن را فراموش مي كرده است!

آيا اين مسأله شما را به ياد اين ضرب المثل مشهور نمي اندازد كه:

كل اگر طبيب بودي، سر خود دوا نمودي

فراموش كردن از گناهان كبيره است:

بسياري علماي اهل سنت صراحتا فتوا داده اند كه فراموش كردن آيات قرآن از گناهان كبيره است. ما به صورت مختصر به نام و گفتار ٢٢ نفر از بزرگان تاريخ فقه اهل سنت بر اساس تاريخ وفاتشان از مذاهب مختلف اشاره خواهيم كرد:

١. أبو المكارم الروياني الشافعي (متوفاي٥٢٣هـ):

ابو المكارم روياني، از بزرگان تاريخ شافعي ها صراحتا فتوا داده است كه فراموش كردن قرآن از گناهان كبيره است. زين الدين عراقي در طرح التثريب مي نويسد:

وقد ذكر صاحب العدة وهو أبو المكارم الروياني من أصحابنا أن نسيان القرآن من الكبائر.

ابو المكارم روياني، صاحب كتاب عده كه از اصحاب ما (شافعي ها) است، گفته: فراموش كردن قرآن از گناهان كبيره است.

العراقي، أبو الفضل زين الدين عبد الرحيم بن الحسين (متوفاي٨٠٦هـ)، طرح التثريب في شرح التقريب، ج٣، ص٩٣، تحقيق: عبد القادر محمد علي، ناشر: دار الكتب العلمية - بيروت الطبعة: الأولي ، ٢٠٠٠م.

ابن حجر عسقلاني، گفتار ابوالمكارم روياني و دليل او را اين گونه توضيح مي دهد:

وقد قال به من الشافعية أبو المكارم والروياني واحتج بان الأعراض عن التلاوة يتسبب عنه نسيان القرآن ونسيانه يدل علي عدم الاعتناء به والتهاون بأمره.

از جمله قائلين به اين ديدگاه (كبيره بودن نسيان قرآن) ابوالمكارم روياني از شافعي ها است. ايشان استدلال كرده است كه: خودداري از تلاوت قرآن منجر به فراموش كردن آن مي شود، فراموش كردن قرآن نشانه عدم اعتناء به قرآن و سستي در امر قرآن است.

العسقلاني الشافعي، أحمد بن علي بن حجر ابوالفضل (متوفاي٨٥٢ هـ)، فتح الباري شرح صحيح البخاري، ج٩، ص٨٦، تحقيق: محب الدين الخطيب، ناشر: دار المعرفة - بيروت.

٢. ابوالفرج إبن الجوزي (متوفاي ٥٩٧ هـ):

الباب التاسع والعشرون في التحذير من العقوبات

اعلم أن العقوبة تختلف فتارة تتعجل وتارة تتأخر وتارة يظهر أثرها وتارة يخفي

وأطرف العقوبات مالا يحس بها المعاقب وأشدها العقوبة بسلب الايمان والمعرفة ودون ذلك موت القلوب ومحو لذة المناجاة منه وقوة الحرص علي الذنب ونسيان القرآن وإهمال الإستغفار ونحو ذلك مما ضرره في الدين.

باب ٢٩ در باره ترساندن از عقوبات است:

بدان كه عقوبت ها مختلف هستند، گاهي سريع اجرا مي شود و گاهي به تأخير مي افتد، گاهي اثرش آشكار مي شود و گاهي مخفي است. سريعترين عقوبت آن است كه شخص عقوبت شونده آن را احساس نكند، شديد ترين آن عقوبتي است كه ايمان و معرفت را از او سلب كند، در مرتبه كمتر از آن مردن قلب، از بين رفتن لذت مناجات با خداوند، زياد شدن حرص بر گناه، فراموش كردن قرآن، سستي در استغفار و همانند آن از چيزي هاي است كه به دين ضرر مي زند.

ابن الجوزي الحنبلي، جمال الدين ابوالفرج عبد الرحمن بن علي بن محمد (متوفاي ٥٩٧ هـ)، ذم الهوي، ج١، ص٢١٠، تحقيق: مصطفي عبد الواحد، ١٩٦٢.

٣. أبو عبد الله القرطبي (متوفاي٦٧١هـ):

ابن حجر عسقلاني نقل از قرطبي تفسير پرداز شهير اهل سنت مي نويسد:

وقال القرطبي من حفظ القرآن أو بعضه فقد علت رتبته بالنسبة إلي من لم يحفظه فإذا أخل بهذه الرتبة الدينية حتي تزحزح عنها ناسب أن يعاقب علي ذلك فان ترك معاهدة القرآن يفضي إلي الرجوع إلي الجهل والرجوع إلي الجهل بعد العلم شديد.

قرطبي گفته: هر كس (تمام) قرآن و يا بعضي از آن را حفظ كند، مقامش نسبت به كساني كه آن حفظ نكرده بالاتر مي رود؛ پس زماني كه در اين رتبه ديني خللي ايجاد كند؛ به طوري كه از اين رتبه دور شود، سزاوار است كه به خاطر آن عقاب شود؛ چرا كه ترك مواظبت قرآن به بازگشت به جهل منجر مي شود و بازگشت به جهل بعد از علم، كار بدي است.

العسقلاني الشافعي، أحمد بن علي بن حجر ابوالفضل (متوفاي٨٥٢ هـ)، فتح الباري شرح صحيح البخاري، ج٩، ص٨٦، تحقيق: محب الدين الخطيب، ناشر: دار المعرفة - بيروت.

همين مطلب را علامه مناوي از قرطبي نقل كرده است:

المناوي، محمد عبد الرؤوف بن علي بن زين العابدين (متوفاي ١٠٣١هـ)، فيض القدير شرح الجامع الصغير، ج٤، ص٣١٣، ناشر: المكتبة التجارية الكبري - مصر، الطبعة: الأولي، ١٣٥٦هـ.

ابن حجر هيثمي گفتار قرطبي را به اين صورت نقل كرده است :

ومنها قال القرطبي لا يقال حفظ جميع القرآن ليس واجبا علي الأعيان فكيف يذم من تغافل عن حفظه لأنا نقول من جمعه فقد علت رتبته وشرف في نفسه وقومه وكيف لا ومن حفظه فقد أدرجت النبوة بين جنبيه وصار ممن يقال فيه هو من أهل الله وخاصته فإذا كان كذلك فمن المناسب تغليظ العقوبة علي من أخل بمرتبته الدينية ومؤاخذته بما لا يؤاخذ به غيره وترك معاهدة القرآن يؤدي إلي الجهالة انتهي.

يكي از آن ها (دلايل كبيره بودن نسيان قرآن) گفتار قرطبي است كه: گفته نشود كه حفظ تمام قرآن بر بزرگان واجب نيست، چگونه واجب نباشد در حالي كه هر كس از حفظ آن غفلت كند، مذمت شده است؛ چرا كه ما مي گوييم: هر كس قرآن را جمع كند (تمامش را حفظ كند) مقام و شرافت خود او وقوش بالا مي رود. چرا اين كه گونه نباشد؛ در حالي كه هر كس قرآن را حفظ كند، نبوت را در ميان سينه اش ذخيره كرده و از كساني شده كه به آن ها «اهل الله» و مقربان درگاه الهي گفته مي شود. وقتي اين گونه هست، پس اگر كسي به اين مقام ديني خللي وارد كند، شايسته است كه عقوبت او تشديد شود و طوري بازخواست شود كه كس ديگري بازخواست نشده است.

الهيثمي، ابوالعباس أحمد بن محمد بن علي ابن حجر (متوفاي٩٧٣هـ)، الزواجر عن اقتراف الكبائر، ج١، ص٢٣٣، تحقيق: تم التحقيق والاعداد بمركز الدراسات والبحوث بمكتبة نزار مصطفي الباز، ناشر: المكتبة العصرية - لبنان / صيدا - بيروت، الطبعة: الثانية، ١٤٢٠هـ - ١٩٩٩م.

٤. محيي الدين نووي (متوفاي٦٧٦ هـ):

ومما عد من الكبائر الظهار وأكل لحم الخنزير والميتة بلا عذر... وترك الأمر بالمعروف علي إطلاقهما ونسيان القرآن وإحراق مطلق الحيوان....

چيزهايي كه گناه كبيره شمرده شده اند، عبارتند از: ظهار، خوردن گوشت خوك و مردار بدون عذر، ترك امر به معروف، فراموش كردن قرآن، آتش زدن مطلق حيوانات و....

النووي الشافعي، محيي الدين أبو زكريا يحيي بن شرف بن مر بن جمعة بن حزام (متوفاي٦٧٦ هـ)، روضة الطالبين وعمدة المفتين، ج١١، ص٢٢٣، ناشر: المكتب الإسلامي ـ بيروت، الطبعة: الثانية ١٤٠٥هـ.

٥. ابن تيميه حراني (متوفاي ٧٢٨ هـ):

مسألة ١٨٣: في رجل يتلو القرآن مخافة النسيان، ورجاء الثواب فهل يؤجر علي قراءته للدراسة ومخافة  النسيان أم لا وقد ذكر رجل ممن ينسب إلي العلم أن القاريء إذا قرأ للدراسة مخافة النسيان أنه لا يؤجر فهل قوله صحيح أم لا؟

الجواب بل إذا قرأ القرآن لله - تعالي - فإنه يثاب علي ذلك بكل حال، ولو قصد بقراءته أنه يقرؤه لئلا ينساه فإن نسيان القرآن من الذنوب فإذا قصد بالقراءة أداء الواجب عليه من دوام حفظه للقرآن، واجتناب ما نهي عنه من  إهماله حتي ينساه فقد قصد طاعة الله فكيف لا يثاب

وفي الصحيحين: عن النبي صلي الله عليه وسلم أنه قال: استذكروا القرآن فلهو أشد تقصيا من صدور الرجال من النعم من عقلها، وقال صلي الله عليه وسلم: عرضت علي سيئات أمتي فرأيت من مساوئ أعمالها الرجل يؤتيه الله آية من القرآن فينام عنها حتي ينساها،

مسأله ١٨٣ در باره مردي كه به خاطر ترس از فراموش كردن و به اميد ثواب، قرآن مي خواند، آيا چنين شخصي براي اين قرآن خواندش كه به منظور تدريس و يا عدم فراموشي بوده، پاداش مي برد يا خير؟ مردي كه او را از اهل علم مي دانند، گفته است اگر شخصي براي تدريس و يا ترس از فراموش كردن قرآن بخواند، پاداش ندارد، آيا اين گفته او صحيح است يا خير؟

پاسخ: در هر صورت اگر كسي به خاطر خداوند قرآن بخواند، پاداش مي برد؛ اگر چه به خاطر ترس از فراموش كردن قرآن بخواند؛ چرا كه فراموش كردن قرآن از گناهان محسوب مي شود؛ پس اگر كسي به خاطر اداي يك امر واجب كه همان تداوم حفظ قرآن است، يا به خاطر دوري كردن از چيزي كه خداوند نهي كرده كه همان سستي در حفظ قرآن و فراموش كردن آن است، قرآن بخواند، هدف او اطاعت از خداوند است؛ پس چگونه پاداش نبرد؟

در صحيحين (بخاري و مسلم) از رسول خدا (ص) نقل شده است كه آن حضرت فرمود: «زياد قرآن بخواند؛ چرا كه شدت دور شدن قرآن از سينه هاي مردم، از دور شدن چارپا از بند است». و همچنين فرمود: «گناهان امتم بر من ارائه شد، ديدم كه چيزي با تمام گناهان او برابري مي كند و آن اين كه: خداوند آيه اي به بنده اش مي دهد، پس او مي خوابد و آن را فراموش مي كند».

ابن تيميه الحراني الحنبلي، ابوالعباس أحمد عبد الحليم (متوفاي ٧٢٨ هـ)، الفتاوي الكبري لشيخ الإسلام ابن تيمية، ج١، ص٢٦٠، تحقيق: قدم له حسنين محمد مخلوف، ناشر: دار المعرفة - بيروت.

ابن تيميه الحراني الحنبلي، ابوالعباس أحمد عبد الحليم (متوفاي ٧٢٨ هـ)، كتب ورسائل وفتاوي شيخ الإسلام ابن تيمية، ج١٣، ص٤٢٣، تحقيق: عبد الرحمن بن محمد بن قاسم العاصمي النجدي، ناشر: مكتبة ابن تيمية، الطبعة: الثانية.

٦. علاء الدين البخاري (متوفاي ٧٣٠هـ):

قال الشيخ رحمه الله إنما يصير النسيان عذرا في حق الشرع إذا لم يكن غفلة فأما إذا كان عن غفلة فلا يكون عذرا كما في حق آدم عليه السلام وكنسيان المرء ما حفظه مع قدرته علي تذكاره بالتكرار فإنه إنما يقع فيه بتقصيره فيصلح سببا للعتاب ولهذا يستحق الوعيد من نسي القرآن بعدما حفظه مع قدرته علي التذكار بالتكرار.

شيخ (بزدوي) گفته است: فراموشي در صورتي از نظر شرع عذر محسوب مي شود كه از روي غفلت نباشد؛ اما اگر از روي غفلت باشد، عذر محسوب نمي شود؛ چنانچه در باره آدم اين چنين بوده است و مثل فراموش كردن چيز حفظ شده اي كه قدرت بر يادآوري و تكرار آن وجود دارد، كه اگر اين كار را نكند، مقصر است و شايسته سرزنش است. به همين خاطر كسي كه قرآن را حفظ و سپس فراموش كند، با اين كه قدرت بر يادآوري و تكرار دارد، وعده عذاب داده شده است.

البخاري، علاء الدين عبد العزيز بن أحمد (متوفاي ٧٣٠هـ)،كشف الأسرار عن أصول فخر الإسلام البزدوي، ج٤، ص٣٨٩، تحقيق: عبد الله محمود محمد عمر، ناشر: دار الكتب العلمية - بيروت - ١٤١٨هـ - ١٩٩٧م.

٧. أبو حيان الأندلسي (متوفاي٧٤٥هـ):

وَمِنْ الْمَنْصُوصِ عليه الْقَتْلُ وَالزِّنَا وَاللِّوَاطُ وَشُرْبُ الْخَمْرِ.... وَالرِّبَا وَتَرْكُ الْأَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْيِ عن الْمُنْكَرِ وَنِسْيَانُ الْقُرْآنِ بَعْدَ حِفْظِهِ وَإِحْرَاقُ الْحَيَوَانِ بِالنَّارِ....

از گناهان كبيره كه نص در باره آن وجود دارد: كشتن، زنا، لواط، شرب خمر و... ربا، ترك امر به معروف و نهي از منكر، فراموش كردن قرآن بعد از حفظ كردن آن، آتش زدن حيوان و... است.

أبي حيان الأندلسي، محمد بن يوسف (متوفاي٧٤٥هـ)، تفسير البحر المحيط، ج٣، ص٣٣٦، تحقيق: الشيخ عادل أحمد عبد الموجود - الشيخ علي محمد معوض، شارك في التحقيق ١) د.زكريا عبد المجيد النوقي ٢) د.أحمد النجولي الجمل، ناشر: دار الكتب العلمية - لبنان/ بيروت، الطبعة: الأولي، ١٤٢٢هـ -٢٠٠١م.

٨. ابن كثير دمشقي سلفي (متوفاي٧٧٤هـ):

ابن كثير دمشقي سلفي بعد از نقل روايات متعددي در باره پاداش زياد خواندن قرآن مي گويد:

ومضمون هذه الأحاديث الترغيب في كثرة تلاوة القرآن واستذكاره وتعاهده لئلا يعرضه حافظة للنسيان، فإن ذلك خطأ كبير نسأل الله العافية منه.

مضمون اين احاديث، تشويق به زياد خواندن و به خاطر سپردن قرآن و مواظبت از آن است تا آن چه را حفظ كرده، فراموش نكند؛ چرا كه اين كار گناه بزرگي است كه از خداوند مي خواهيم ما را از آن حفظ كند.

ابن كثير الدمشقي، ابوالفداء إسماعيل بن عمر القرشي (متوفاي٧٧٤هـ)، فضائل القرآن، ج١، ص١٣٥، ناشر: دار المعرفة - بيروت،، الطبعة: الثانية، ١٤٠٧هـ - ١٩٨٧م.

و در تفسير خود در شمارش گناهان كبيره مي گويد:

...ومنع الزكاة وترك الأمر بالمعروف والنهي عن المنكر مع القدرة ونسيان القرآن بعد تعلمه وإحراق الحيوان بالنار....

ندادن زكات، ترك امر به معروف و نهي از منكر با وجود توان، فراموش كردن قرآن بعد از ياد گرفتن آن، آتش زدن حيوان و....

ابن كثير الدمشقي، ابوالفداء إسماعيل بن عمر القرشي (متوفاي٧٧٤هـ)، تفسير القرآن العظيم، ج١، ص٤٨٨، ناشر: دار الفكر - بيروت - ١٤٠١هـ.

٩. أبو بكر الزبيدي اليمني (متوفاي ٨٠٠هـ):

وَالْكَبِيرَةُ مَا كَانَتْ حَرَامًا مَحْضًا شُرِعَ عَلَيْهَا عُقُوبَةٌ مَحْضَةٌ بِنَصٍّ قَاطِعٍ.... وَتَرْكُ الصَّلَاةِ مُتَعَمِّدًا وَمَنْعُ الزَّكَاةِ وَنِسْيَانُ الْقُرْآنِ وَسَبُّ الصَّحَابَةِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ.

كبيره، آن گناهي است كه به صورت مطلق حرام باشد و در شرع براي آن مجازات تعيين شده باشد و اين مسأله با نص قاطع ثابت شود:... ترك عمدي نماز، ندادن زكات، فراموش كردن قرآن و سب صحابه است.

الزبيدي اليمني أبو بكر بن علي بن محمد الحدادي، (متوفاي ٨٠٠هـ) الجوهرة النيرة، ج٥، ص٤٥٦، طبق برنامه الجامع الكبير.

١٠. ابن حجر هيثمي (متوفاي٩٧٣هـ):

ابن حجر هيثمي در كتاب الزواجر عن اقراف الكبائر، آن را يكي از گناهان كبيره و بزرگترين گناهي كه ممكن است برگردن مسلماني باشد، دانسته است:

الكبيرة الثامنة والستون نسيان القرآن أو آية منه بل أو حرف.

وأخرج محمد بن نصر عن أنس أنه (ص) قال إن من أكبر ذنب توافي به أمتي يوم القيامة لسورة من كتاب الله كانت مع أحدهم فنسيها.

كبيره شصت و هشتم: فراموش كردن (كل) قرآن يا آيه و يا حتي يك حرف از آن است.

محمد بن نصر از أنس نقل كرده است كه رسول خدا (ص) فرمود: بزرگترين گناهي كه در روز قيامت با آن امتم را ملاقات مي كنم، اين است كه: سوره اي به همراه يكي از امتم بوده و سپس آن را فراموش كرده است.

الهيثمي، ابوالعباس أحمد بن محمد بن علي ابن حجر (متوفاي٩٧٣هـ)، الزواجر عن اقتراف الكبائر، ج١، ص٢٣١، تحقيق: تم التحقيق والاعداد بمركز الدراسات والبحوث بمكتبة نزار مصطفي الباز، ناشر: المكتبة العصرية - لبنان / صيدا - بيروت، الطبعة: الثانية، ١٤٢٠هـ - ١٩٩٩م.

١١. انصاري الشافعي (متوفاي٩٢٦هـ):

وَنِسْيَانُهُ كَبِيرَةٌ وَكَذَا نِسْيَانُ شَيْءٍ منه لِخَبَرِ عُرِضَتْ عَلَيَّ ذُنُوبُ أُمَّتِي فلم أَرَ ذَنْبًا أَعْظَمَ من سُورَةٍ من الْقُرْآنِ أو آيَةٍ أُوتِيَهَا رَجُلٌ ثُمَّ نَسِيَهَا وَخَبَرُ من قَرَأَ الْقُرْآنَ ثُمَّ نَسِيَهُ لَقِيَ اللَّهَ عز وجل يوم الْقِيَامَةِ أَجْذَمَ رَوَاهُمَا أبو دَاوُد

فراموش كردن (كل) قرآن گناه كبيره است و اين چنين است فراموش كردن بعضي از آن به دليل روايت: گناهان امتم بر من عرضه شد؛ پس نديدم گناهي بزرگتر از اين كه...

الأنصاري الشافعي، أبويحيي زكريا (متوفاي٩٢٦هـ)، أسني المطالب في شرح روض الطالب، ج١، ص٦٤، تحقيق: د. محمد محمد تامر ، ناشر: دار الكتب العلمية - بيروت ، الطبعة: الأولي، ١٤٢٢ هـ - ٢٠٠٠

١٢. خطيب الشربيني (متوفاي٩٧٧هـ):

خطيب شربيني از كساني است كه شديدا طرفدار كبيره بودن فراموشي قرآن است و اين مطلب را در كتاب هاي متعدد خود آورده و تأكيد كرده است. وي در كتاب الإقناع مي گويد:

القول في حكم القرآن ونسيانه ويحرم تفسير القرآن بلا علم ونسيانه أو شيء منه كبيرة.

سخن در باره حكم قرآن و فراموش كردن و تفسير بدون دانش آن: فراموش كردن (كل) قرآن يا برخي از (آيات) آن، گناه كبيره است.

الشربيني الخطيب الشافعي، شمس الدين محمد (متوفاي٩٧٧هـ)، الإقناع في حل ألفاظ أبي شجاع، ج١، ص١٠٥، تحقيق: مكتب البحوث والدراسات - دار الفكر، ناشر: دار الفكر - بيروت - ١٤١٥هـ.

و در جاي ديگر مي نويسد:

فمن الأول تقديم الصلاة أو تأخيرها عن وقتها بلا عذر ومنع الزكاة وترك الأمر بالمعروف والنهي عن المنكر مع القدرة ونسيان القرآن واليأس من رحمة الله.

قسم اول از گناهان كبيره: زود خواندن يا دير خواندن بدون عذر، ندادن زكات، ترك امر به معروف و نهي از منكر با داشتن توان، فراموش كردن قرآن، نا اميدي از رحمت خداوند و...

الإقناع للشربيني ج٢، ص٦٣٣

و در مغني المحتاج در هنگام شمردن گناهان كبيره مي گويد:

ونسيانه أو شيء منه كبيرة.

فرامو كردن (كل) قرآن يا چيزي از آن (برخي از آيات آن) از گناهان كبيره است

الشربيني الخطيب الشافعي، شمس الدين محمد (متوفاي٩٧٧هـ)، مغني المحتاج إلي معرفة معاني ألفاظ المنهاج، ج١، ص٣٩، ناشر: دار الفكر - بيروت.

و در جاي ديگر از همين كتاب و باز در هنگام شمارش گناهان كبيره مي نويسد:

وترك الأمر بالمعروف والنهي عن المنكر مع القدرة ونسيان القرآن واليأس من رحمة الله

ترك امر به معروف و نهي از منكر با داشتن قدرت، فراموش كردن قرآن، نا اميدي از رحمت خداوند و...

مغني المحتاج ج٤، ص٤٢٧

١٣. رملي الشافعي (متوفاي١٠٠٤هـ):

رملي شافعي نيز با شمارش گناهان كبيره مي گويد:

ونسيانه كبيرة موضعه إذا كان نسيانه تهاونا وتكاسلا.

يكي از گناهان كبيره فراموش كردن چيزي از قرآن است؛ در صورتي از به خاطر اهميت ندادن و سستي باشد.

الرملي الشوبري الشافعي، شمس الدين محمد بن أحمد بن حمزة (متوفاي١٠٠٤هـ)، حاشية الرملي ج١، ص٦٤، طبق برنامه الجامع الكبير.

١٤. جلال الدين سيوطي:

نسيانه كبيرة صرح به النووي في الروضة وغيرها لحديث أبي داود وغيره عرضت علي ذنوب أمتي فلم أر ذنبا أعظم من سورة من القرآن أو آية أوتيها رجل ثم نسيها.

فراموش كردن قرآن كبيره است. نووي در كتاب الروضه و ديگر كتاب هاش به آن تصريح كرده است. به دليل روايت أبي داود و ديگران كه رسول خدا فرمود: گناهان امتم بر من عرضه شد...

السيوطي، جلال الدين أبو الفضل عبد الرحمن بن أبي بكر (متوفاي٩١١هـ)، الإتقان في علوم القرآن، ج١، ص٢٧٩، تحقيق: سعيد المندوب، ناشر: دار الفكر - لبنان، الطبعة: الأولي، ١٤١٦هـ- ١٩٩٦م.

١٥. عبد الرؤوف مناوي (متوفاي ١٠٣١هـ):

عبد الرؤوف مناوي در دو كتاب تصريح كرده است كه فراموش كردن قرآن از گناهان كبيره است. در كتاب التيسير مي نويسد:

ونسيان القرآن بعد حفظه كبيرة.

فراموش كردن قرآن بعد از حفظ آن، از گناهان كبيره است.

المناوي، محمد عبد الرؤوف بن علي بن زين العابدين (متوفاي ١٠٣١هـ)، التيسير بشرح الجامع الصغير، ج١، ص١٤٦، ناشر: مكتبة الإمام الشافعي - الرياض، الطبعة: الثالثة، ١٤٠٨هـ ـ ١٩٨٨م.

و در فيض القدير مي نويسد:

ونسيان القرآن كبيرة.

فراموش كردن قرآن گناه كبيره است.

المناوي، محمد عبد الرؤوف بن علي بن زين العابدين (متوفاي ١٠٣١هـ)، فيض القدير شرح الجامع الصغير، ج١، ص٤٨٩، ناشر: المكتبة التجارية الكبري - مصر، الطبعة: الأولي، ١٣٥٦هـ.

١٦. بهوتي الحنبلي (متوفاي ١٠٥١هـ):

(ويحرم) تأخير الختم فوق أربعين (إن خاف نسيانه قال) الإمام (أحمد ما أشد ما جاء فيمن حفظه ثم نسيه..).

تأخير انداختن ختم قران بيش از چهل روز حرام است، در صورتي كه از فراموش شدن آن بترسد. امام احمد گفته: چه مجازات هاي سختي وارد شده در باره كسي كه قرآن را حفظ كند و سپس آن را فراموش نمايد.

البهوتي الحنبلي، منصور بن يونس بن إدريس (متوفاي ١٠٥١هـ)، كشاف القناع عن متن الإقناع وهي تعليقة علي متن وهو كتاب الإقناع للحجاوي الصالحي، ج١، ص٤٣٠، ناشر: تحقيق: هلال مصيلحي مصطفي هلال، دار الفكر - بيروت - ١٤٠٢هـ.

١٧. أبو سعيد الخادمي (متوفاي ١١٥٦هـ):

( وَمِنْهَا نِسْيَانُ الْقُرْآنِ بَعْدَ تَعَلُّمِهِ )... لِأَنَّهُ إنَّمَا نَشَأَ عَنْ تَشَاغُلِهِ عَنْهَا بِلَهْوٍ أَوْ فُضُولٍ أَوْ لِاسْتِخْفَافِهِ بِهَا وَتَهَاوُنِهِ بِشَأْنِهَا وَعَدَمِ احْتِرَامِهِ لِأَمْرِهَا فَيَعْظُمُ ذَنْبُهُ عِنْدَ اللَّهِ لِاسْتِهَانَةِ الْعَبْدِ لَهُ بِإِعْرَاضِهِ عَنْ كَلَامِهِ، وَفِيهِ أَنَّ نِسْيَانَ الْقُرْآنِ كَبِيرَةٌ وَلَوْ بَعْضًا مِنْهُ وَهَذَا لَا يُنَاقِضُهُ خَبَرُ (رُفِعَ عَنْ أُمَّتِي الْخَطَأُ وَالنِّسْيَانُ)؛ لِأَنَّ الْمَعْدُودَ هُنَا ذَنْبُ التَّفْرِيطِ فِي مَحْفُوظِهِ لِعَدَمِ تَعَاهُدِهِ وَدَرْسِهِ.

يكي از گناهان كبيره، فراموش كردن قرآن بعد از يادگيري آن است؛ چرا كه سرمنشأ آن، مشغول بودن به كارهاي بيهوده و نامربوط، كم توجهي و كم اهميت دادن به آن، بي احترامي به قرآن است؛ پس گناه اين شخص در نزد خداوند به خاطر كم توجهي قرآن و رويگرداندن از آن، بزرگ است. فراموش كردن قرآن گناه كبيره است؛ ولو برخي از آن باشد. اين قضيه با روايت « عقوبت اشتباه و فراموش كردن از امت برداشته شده» در تضاد نيسد؛ چرا كه در اين جا عدم توجه و تفريط به آن چه حفظ كرده به خاطر ممارست و تعهد به آن، گناه محسوب شده است.

الخادمي، أبو سعيد محمد بن محمد (متوفاي ١١٥٦هـ)، بريقة محمودية، ج٦، ص٢٠٥، طبق برنامه الجامع الكبير.

١٨. شهاب الدين القليوبي (متوفاي ١٠٦٩هـ):

وي در شمارش گناهان كبيره مي گويد:

... وقطيعة الرحم وعقوق الوالدين وضرب المسلم بغير حق ونسيان القرآن...

... و قطع رحم، عقوق والدين، زدن مسلمان بدو حق، فراموش كردن قرآن و...

القليوبي، شهاب الدين أحمد بن أحمد بن سلامة (متوفاي ١٠٦٩هـ)، حاشيتان. قليوبي: علي شرح جلال الدين، المحلي علي منهاج الطالبين، ج٤، ص٣٢٠، تحقيق: مكتب البحوث والدراسات، ناشر:دار الفكر - لبنان، الطبعة: الأولي، ١٤١٩هـ - ١٩٩٨م.

١٩. سليمان البجيرمي (متوفاي ١٢٢١هـ):

قوله: (ونسيان القرآن) أي كلاً أو بعضاً إذا كان حافظاً له بعد البلوغ

اين گفته نويسنده كه: فراموش كردن قرآن (از گناهان كبيره است)؛ يعني تمام قرآن يا برخي از آن، در صورتي كه آن را بعد از بلوغ حفظ كرده باشد.

البجيرمي الشافعي، سليمان بن محمد بن عمر (متوفاي ١٢٢١هـ)، تحفة الحبيب علي شرح الخطيب، ج٥، ص٣٧٩، ناشر: دار الكتب العلمية - بيروت/ لبنان - ١٤١٧هـ-١٩٩٦م، الطبعة: الأولي.

٢٠. محمد بن علي الشوكاني (متوفاي ١٢٥٥هـ):

محمد بن علي شوكاني با شمارش گناهان كبيره مي نويسد:

... ونسيان القرآن بعد تعلمه واحراق الحيوان بالنار وامتناع الزوجة من زوجها بلا سبب.

فراموش كردن قرآن بعد از ياد گرفتن آن، سوزان حيوان با آتش، خودداري همسر از همبستري در صورتي كه عذر نداشته باشد....

الشوكاني، محمد بن علي بن محمد (متوفاي ١٢٥٥هـ)، إرشاد الفحول إلي تحقيق علم الأصول، ج١، ص٩٩، تحقيق: محمد سعيد البدري ابومصعب، ناشر: دار الفكر - بيروت، الطبعة: الأولي، ١٤١٢هـ ـ ١٩٩٢م

٢١. الجاوي الشافعي (متوفاي١٣١٦هـ):

ونسيان القرآن كلا أو بعضا إن كان حفظه بعد البلوغ

(يكي از گناهان كبيره) فراموش كردن كل يا برخي از آيات قرآن است؛ اگر آن را بعد از بلوغ حفظ كرده باشد.

الجاوي الشافعي، أبو عبد المعطي محمد بن عمر بن علي بن نووي (متوفاي١٣١٦هـ)، نهاية الزين في إرشاد المبتدئين، ج١، ص٣٨٥، ناشر: دار الفكر - بيروت، الطبعة: الأولي.

٢٢. عبد الحميد الشرواني:

ومنع الزكاة وترك الأمر بالمعروف والنهي عن المنكر مع القدرة ونسيان القرآن واليأس من رحمة الله.

(گناهان كبيره:) ندادن زكات، ترك امر به معروف و نهي از منكر با داشتن قدرت، فراموش كردن قرآن، نااميدي از رحمت خداوند و...

الشرواني الطالسي الشافعي، عبد الحميد بن موسي بن بايزيد بن موسي، حواشي الشرواني علي تحفة المحتاج بشرح المنهاج، ج١٠، ص٢١٤، ناشر: دار الفكر - بيروت.

حال بايد از اين بزرگان سؤال كرد كه آيا رسول خدا صلي الله عليه وآله نيز اين گناه را كه در كنار شرك به خداوند، نداد زكات و... از كبائر محسوب شده، مرتكب شده يا بخاري و مسلم به آن حضرت تهمت زده اند؟

نتيجه:

روايات فراواني در مذمت فراموش كردن قرآن و استحقاق عذاب هاي سخت در منابع اهل سنت نقل شده؛ تا جائي كه برخي آن را بزرگترين گناهي كه ممكن انسان در قيامت با آن محشور و با خداوند روبرو شود، ذكر كرده اند.

همچنين تعداد زيادي از فقهاي مذاهب مختلف اهل سنت، آن را در كنار شرك به خداوند، سب صحابه، ندادن زكات و... از گناهان كبيره دانسته اند.

با توجه به اين مطالب، آيا مي توان باور داشت كه پيامبر خدا؛ همان كسي كه قرآن معجزه جاودان آن حضرت محسوب مي شود، آياتي از قرآن را فراموش كرده باشد؟

آيا اهل سنت مي توانند بپذيرند كه رسول خدا صلي الله عليه وآله در قيامت در حالي گرفتار بيماري جذام است، وارد محشر شود؟

بنابراين، به نظر مي رسد كه اتهام فراموش كردن قرآن توسط رسول خدا صلي الله عليه وآله تهمتي است ناروا و زشت كه بخاري و مسلم بدون توجه به عوارضش، آن به پيامبر خدا نسبت داده اند.

موفق باشيد

گروه پاسخ به شبهات

مؤسسه تحقيقاتي حضرت ولي عصر (عج)