این تبعیض در شهادت زن که در بعضی جاها قبول است و در بعضی جاها قبول نیست، مدارک و روایاتش خوانده شود. حقیقت این است که روایاتی که در اینجا هست خیلی زیاد است و من اول هم قصد کردم که اینها را بنویسم بیاورم و یا لااقل خود کتاب وسائل را بیاورم که از روی کتاب خوانده شود اما من خیال می‌کنم که آن ضرورتی ندارد. زیاد هم هست و خود روایات قابل بحث و مناقشه نیست. آنقدر زیاد است که نمی‌توان در اینها تردید و شکی کرد. نظر خودمان را هم راجع به فلسفه این ]تفاوت[ ذکر کردیم.

مطلب دیگری که در آن جلسه صحبت شد این بود که آیا این موضوع که در شهادت زن، دو زن برابر است با یک مرد، با عقل زن ارتباط دارد یا نه؟ و با دین و ایمان زن ارتباط دارد یا نه؟ یعنی آیا علت این که شهادت دو زن مساوی است با شهادت یک مرد، این است که ایمان دو زن مساوی است با ایمان یک مرد؟ چون گفتیم در شهادت چند چیز شرط است: یکی ایمان و عدالت، و دیگری حفظ و ضبط.

بررسی جمله نهج‌البلاغه

گفتیم روی حساب عقلی، باب شهادت به عقل[١] ارتباط ندارد[٢] که اگر عقل کسی بیشتر باشد او برای شهادت بهتر است؛ به احساس مربوط است. شاهد باید احساس کرده باشد، ایمان و عدالت هم داشته باشد که منحرف نشود عمدا، حفظ و ضبط هم داشته باشد که منحرف نشود مِن

[١] . عقل به مفهومی كه ما امروز داريم كه در قوای ذهنی اسم يك قوهبالخصوص را «عقل» می‌گذاريم، قوه تجزيه و تحليل.

[٢] . به ايمان البته ارتباط دارد.