ولی یک مسئله دیگر هست و آن این است که در مسئله عقد ازدواج دیدیم که طلاق یک امری است که تا حد امکان شارع می‌خواهد کمتر صورت بگیرد. از این رو کوشش می‌کند که تا حد امکان صورت نگیرد. ممکن است که این تکثیر مدت روی این جهت هم باشد که شاید بعد از این چهار سال این آدم پیدا شود. یک وقت هست که ما قطع پیدا می‌کنیم که این آدم از میان رفته، در این حالت که دیگر بحثی نیست، آن مرد متوفّی است و زن باید عده وفات بگیرد. یک وقت هست که تحقیقی کردیم و به دست نیاوردیم ]که آن مرد از دنیا رفته و به این رسیدیم که[ شاید هم زنده باشد. فرض در اینجاست. آنوقت ممکن است این مدت چهار سال را برای این قرار داده‌اند که این عقد ازدواج به زودی فسخ نشود.

فتوا دادن روی این موضوع بستگی دارد به نظر آن کسی که از مجموع ادلّه‌ای که در اینجا هست استنباط کند که چهار سال موضوعیت دارد و مقصود، تأخیر طلاق است، یا این چهار سال که معین شده فقط برای این است که تحقیقی در اینجا صورت گرفته باشد. الان من شخصا روی این قضیه مطالعه کافی ندارم که بخواهم جواب بدهم.

٥. درباره به کار بردن حیله در ازدواج

سؤال : آیا در مواردی که مردی با تشبث به حیله و نیرنگ زنی را به عقد خویش درآورد و پس از عقد ازدواج مطلب روشن شود و در محکمه ثابت شود که مرد با تمهید مقدمات و اظهار شرایطی که فاقد آن بوده (و در صورت اظهار و بیان حقیقت زن مسلما حاضر