استاد : یک مقامِ ثبوت است و یک مقام اثبات. مقام ثبوت یعنی واقعا این جور است که این زن اگر می‌دانست که این مرد مصروع است راضی نمی‌شد. این یک حساب. حساب دیگر مقام اثبات است، یعنی قاضی از کجا ثابت کند. این یک مسئله دیگری است. یک وقت زنی می‌آید ادعا می‌کند که من اگر می‌دانستم که این مرد دارای چنین صفتی است راضی به ازدواج با او نمی‌شدم. خوب، شاید دروغ می‌گوید، اگر می‌دانست هم راضی می‌شد، حالا برای این که می‌خواهد ازدواج فسخ شود این حرف را می‌زند. این که از نظر قاضی این حرف او چگونه اثبات می‌شود مطلب دیگری است. یک وقت حکم واقعی را می‌گوییم یعنی بَینی و بین‌الله (این زن بینها و بین‌الله و این مرد بینه و بین‌الله) حکمش چیست؟ اگر خود زن می‌داند این جور است، خود مرد هم می‌داند این جور است، خودشان باید بدانند که ازدواج اینها «فسخ شده» است. یک وقت مسئله تشاجر و دعواست. زن می‌گوید اگر من می‌دانستم حاضر نمی‌شدم، مرد می‌گوید خیر اگر هم می‌دانستی راضی می‌شدی. باید بروند پیش قاضی. قاضی روی قوانین دیگری باید مطلب را کشف کند. آن مسئله دیگری است.

سؤال : این که فرمودید می‌توان با قانون، صلاحیت مرد را برای ازدواج مجدد از نظر توانایی مالی و روحی و اخلاقی و اجرای عدالت بررسی کرد، به نظر می‌رسد که این حکم شرع یک امر شخصی است و نه اجتماعی، و اینها به عهده خود شخص گذاشته شده است و اجتماع حق ورود به آن را ندارد[١] .

[١] . ]خلاصه و مضمون سؤال آورده شد.[