يازده رساله فارسي (فلسفي ، منطقي ، عرفاني ) - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٥٩٩ - تأثير علوم رياضى در تقويت نفس و تقويم و تعديل فكر

ابن فنارى كه يكى از عارفان به نام است , در فصل دوم فاتحه مصباح الانس , علم رياضى را علم ايقانى بدون اختلاف معرفى نموده است .

ابن خلدون در مقدمه تاريخش سخنى در فضيلت علم هندسه دارد كه به پارسى ترجمه و نقل مى كنيم :

هندسه به خرد فروغ , و به انديشه راستى مى دهد . زيرا همه براهينش به روشى روشن و سبكى آشكار است . از همين جهت غلط در قياس هايش راه ندارد . لذا به ممارست آن فكر از خطا دور مى گردد . و بر اثر اين روش روشن , هوش و بينش به هندسه دان دست مى دهد . و گفته اند بر در سراى افلاطون نوشته بود : هر كس هندسه دان نيست , به منزل ما وارد نشود . و مشايخ ما گفته اند : ممارست در علم هندسه براى فكر به مثابت صابون براى جامعه است . چنان كه اين , جامه را تميز مى گرداند , آن فكر را صافى مى نمايد . و اين از جهت حسن ترتيب و انتظامى است كه در مسائل هندسى به كار رفته است .

در سير حكمت در اروپا در ترجمه افلاطون آمده است : وى در بيرون شهر آتن باغى داشت كه وقف علم و معرفت نمود . مريدانش براى درك فيض تعليم و اشتغال به علم و حكمت , آنجا گرد مى آمدند . و چون آن محل آكادميان نام داشت فلسفه افلاطون معروف به حكمت آكادمى شد , و پيروان آن را آكادميان خواندند . و امروز در اروپا , انجمن علمى را آكادمى مى گويند . گفته اند كه بر سر درباغ آكادمى نوشته بود هر كس هندسه نمى داند , وارد نشود .

و نيز قفطى در تاريخ الحكماء گويد : حكماى يونان بر ابواب مدارسشان مى نوشتند كه : كسى كه اصول اقليدس را نخوانده است , در اين مدرسه وارد نشود .

و نيز قفطى در تاريخ ياد شده چند بيت رسا و بلند از ابو على مهندس مصرى در وصف اقليدس و كتاب اصول هندسه وى گويد :

اقليدس العلم الذى تحوى به *** ما فى السماء معا و فى الافاق

تزكو فوائده على انفاقه *** يا حبذا زاك على الانفاق