يازده رساله فارسي (فلسفي ، منطقي ، عرفاني ) - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٥٧٤ - معنى هندسه و خلق و قدر

نياز به علوم رياضى دارد بلكه فنون رياضى در متن زندگى وى قرار دارد .

در تازى , اندازه پارسى به لفظ هندسه تعريب شده است كه هندسه همان اندازه است . در حديث چهارم باب الجبر و القدر و الامر بين الامرين اصول كافى ( ص ١٢١ ) ثامن الحجج ( ع ) به يونس بن عبدالرحمن مى فرمايد : فتعلم ما القدر ؟ قلت لا , قال هى الهندسة . در لغت فصيح قرآنى قدر به فتح قاف و سكون دال مطلق اندازه است , و به فتح هر دو اندازه معين انا كل شى ء خلقناه بقدر [١] و هر چه كه در خارج تحقق مى يابد به اندازه معين است كه آن صورت حساب شده است . و خود كلمه خلق ايجاد به اندازه است .

اگر نجارى بخواهد مثلا دربى درست كند اول تقدير يعنى اندازه آن و اندازه اجزاى آنرا در نظر مى گيرد , و پس از آن اجزا را به وفق تقدير مى برد و مى تراشد , و سپس آنها را به احسن وجه بهم مى پيوندد كه به صورت و شكل درب در مى آيد , خداوند كه انسان را به صورت خود آفريد , فرمايد : هو الله الخالق البارى ء المصور [٢] , از آن حيث كه مقدر است خالق است , و چون به وفق تقدير ايجاد مى كند بارى است , و از اين كه صور موجودات را به احسن صور ترتيب مى دهد مصور است , پس هر چه كه بايد از صورت علمى به عين خارجى تحقق يابد , مسبوق به اندازه است كه چون به وقوع مى پيوندد به قدر و اندازه معينى ايجاد و اختراع مى گردد .

در چند جاى قرآن مجيد و در رواياتى از اهل بيت عصمت و وحى , علوم رياضى ستوده شد از آنجمله در ابتداى سوره يونس عليه السلام فرموده است : هو الذى جعل الشمس ضياء والقمر نورا و قدره منازل لتعلموا عدد السنين و الحساب ما خلق الله ذلك الا بالحق يفصل الايات لقوم يعلمون ( يونس آيه ٧ )