يازده رساله فارسي (فلسفي ، منطقي ، عرفاني ) - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٥٢١ - لزوم محاسبه حركت ميل كلى و اقبال و ادبار در تحصيل سمت قبله

الى اطرافهما فانها تفصيل من الدائرة الاخرى قوسين متساويتين الخ .

لزوم محاسبه حركت ميل كلى و اقبال و ادبار در تحصيل سمت قبله

يكى از مسائل مهم ضرورى دينى كه حاكى است فنون رياضى در متن زندگانى اجتماعى و انفرادى انسان قرار دارد , امر قبله است . قبله به لحاظ صورت و معنى يكى از امور خطير و مهم و قابل توجه شايان دين مبين اسلام است . خانه كعبه زادهاالله تعالى شرفا و مجدا قبله مسلمانان است . بر مسلمان واجب است در نمازها مگر در نماز شدت خوف رو به قبله باشد , محتضر و ميت , آن به طريقى خاص بايد رو به قبله باشد , و اين به طريقى خاص در غسل دادن و كفن كردن و نماز بر او و خاك سپردنش بايد رو به قبله باشد , در تذكيه حيوانات كه به ذبح و نحر بايد صورت بگيرد , ذابح و ناحر و ذبيحه و منحور , بايد به سمت قبله باشند . در وقت قضاى حاجت استقبال به قبله و استدبار از آن حرام است بايد اجتناب شود . در مواردى استقبال بدان مستحب و در برخى ديگر مكروه است .

براى اقامه نماز وقت شناسى لازم است , و بر وقت نيز احكامى خاص مترتب است . معرفت وقت و بخصوص تحصيل سمت قبله مبتنى بر مسائل رياضى از قبيل علم به مثلثات كروى و علم هيئت و معرفت طايفه اى از كواكب و دانستن جهات و غيرها مى باشد .

علماى اسلام قديما و حديثا در كتب فقهى و رياضى در معرفت وقت و تحصيل سمت قبله به طرق گوناگون بحث كرده اند و بسيارى از آنان رساله هاى جداگانه در وقت و قبله نوشته اند و در تعيين طول و عرض و انحراف بلاد زحمت بسيار كشيده اند . در متون زيجات نيز در پيرامون هر يك از وقت و قبله بحث كرده اند . باب نوزدهم مقالت دوم زيج الغ بيك , و باب هجدهم مقالت سوم زيج بهادرى و باب ششم مقاله پنجم قانون مسعودى ( ص ٥٢٦ج ٢ ) در معرفت سمت قبله است .