كرده و در تعديلات قمر خاصه در تعديل سوم آن تسهيل به سزا به كار برده است اين زيج در تصرف راقم است . آن جناب در باب چهارم مقاله دوم آن گويد : ميل كلى به حسب اين رصد ٢٣ درجه و ٢٨ دقيقه است و اهل فرنگ ٢٣ درجه و ٢٩ دقيقه يافته ان د .

بعد از آن در سنه هزار و دويست و پنجاه و يك هجرى قمرى كه مبدأ زيج كامل بهادرخانى است , صاحب اين زيج جناب غلامحسين جونپورى در صاحب گنج عرف گياى هند مقدار ميل كلى را يك دقيقه كم تر از مقدار بزيج محمد شاهى يافته است . در باب سوم مقاله سوم آن ( ص ٧١ ) گويد :

مقدار ميل اعظم به حسب ارصاد مختلف يافته اند . ابرخس در رصد خود حوالى سنه يكصد و هفتاد و هشت اسكندرانى به افق روميه كبرى ٢٣ درجه و ٥٣ دقيقه يافته است . و بطلميوس در سنه چهار صد و شصت و سه اسكندرانى , به افق اسكندريه ٢٣ درجه و ٥١ دقيقه و ٢٠ ثانيه يافته است . و در سنه يكهزار و هفتصد و چهل و چهار اسكندرانى , مولانا غياث الدين جمشيد كاشى در رصد الغ بيكى به افق سمرقند ٢٣ درجه و ٣٠ دقيقه و ١٧ ثانيه يافته . بعده در سنه دو هزار و بيست و هشت اسكندرانى افضل المهندسين المتأخرين ميرزا خيرالله مغفور , در رصد محمد شاهى به افق شاه جهان آباد دهلى ٢٣ درجه و ٢٨ دقيقه درك نموده , و اكنون به رصد ما در افق بلده صاحب گنج عرف گيا به تدقيق تمام ٢٣ درجه و ٢٧ دقيقه يافته ايم .

اين بود گفتار مؤلف زيج بهادرى , و بديهى است كه مقدار ميل كلى به حسب آنچه از شرح مجسطى نيشابورى نقل كرده ايم [١] با اين نقل در برخى

[١]عبارت نيشابورى در شرح مجسطى در ارصاد مأمون چنين است : ثم وجد بعد ذلك بارصاد المأمون المعروف بالشماسية التى عملها يحيى بن ابى منصور الخ ظاهرا كلمه المعروف بايد المعروفه باشد كه صفت ارصاد باشد نه صفت مأمون و باى در بالشماسيه يا بمعنى فى باشد يعنى در شماسيه و التى صفت ارصاد است و ضمير مؤنث عملها راجع به ارصاد است . شماسيه نام صحرايى است در حوالى بغداد نه اسم آلت نجومى , در مراصد الاطلاع گويد : الشماسيه : بفتح اوله و تشديد ثانيه ثم سين مهملة : صحراء كانت فى اعلى بغداد الخ ؟ و يا اين كه چون آن ارصاد در بيابان شماسيه كار گذاشته شد و در آنجا رصد به عمل آمد , بدين لحاظ آن ارصاد معروف به شماسيه شد , و ارصاد شماسيه مى گفتند كه با به معنى فى نباشد و التى به همين لحاظ صفت الشماسيه و ضمير مؤنث در علمها به همين لحاظ راجع به شماسيه باشد , و اين وجه اقرب به صواب مى نمايد , بلكه عين صواب است چنان كه در رساله آلات رصديه بيان كرده ايم .