يازده رساله فارسي (فلسفي ، منطقي ، عرفاني ) - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٥٠٨ - مقدار ميل كلى به حسب ارصاد
چغانى در بغداد كمى كم تر از آن مقدار ٢٣ درجه و ٣٥ دقيقه يافتند . [١]
پس از آن , ابوجعفر خازن در ايام استاد رئيس ابوالفضل بن عميد با مشاركت ابوالفضل هر روى و ديگر فضلاى آن عصر در رى با حلقه اى كه قطر آن هشت ذرع بود كمى كم تر از آن مقدار كه با حلقه عضديه يافتند , بدست آوردند .
سپس ابو محمود خجندى در ايام فخر الدوله بالسدس فخرى ( آلت رسدى كه ابو محمود خجندى آن را بنام فخرالدوله ديلمى ساخت ) كه سدس دائره نصف النهار و قطر آن هشتاد ذراع بود , ميل اعظم را ٢٣ درجه و ٣٢ دقيقه و ٢١ ثانيه يافت .
و بعد در زمان ما در مراغه آنرا ٢٣ درجه و ٣٠ دقيقه يافتند .
اين بود آنچه كه از نيشابورى به اختصار نقل به ترجمه كرده ايم . و پس از آن در رصدخانه سمرقند كه زيج الغ بيكى ثمره آن , و مبدأ تاريخ آن ضما يعنى هشتصد و چهل و يك هجرى قمرى است . ميل كلى را چنان كه در باب چهارم مقاله دوم آن تصريح شده است ٢٣ درجه و ٣٠ دقيقه و ١٧ ثانيه يافته اند .
و پس از آن در رصدخانه شاه جهان آباد هند كه زيج شاهى نتيجه آن , و مبدأ تاريخش غقلا يعنى يكهزار و يكصد و سى و يك هجرى قمرى است , كم تر از آن يافتند چنان كه در باب سوم مقاله دوم آن تنصيص نموده كه : ميل كلى به رصد سمرقندى ٢٣ درجه و ٣٠ دقيقه و ١٧ ثانيه و فرنگيان بعد از وى و ما به تدقيق تمام ٢٣ درجه و ٢٨ دقيقه يافته ايم .
ده سال بعد از تاريخ زيج محمد شاهى , يكى از متخصصين در علم فلك و رياضيات عاليه , بنام محارتخان عبدالله بن عظيم الدين محمد ( عبدالله بن محمد ) زيج محمد شاهى را تسهيل نموده و در تسهيل آن زحمت بسيار كشيده از آنجمله جداول جيب و ظل ( سينوس و تانژانت ) آن را لگاريتم
[١]بتانى در باب چهارم زيج صابى ص ١٨ گويد : ابرخس و بطلميوس ميل كلى را ٢٣ درجه و ٥١ دقيقه يافتند , و ما چندبار به رصد آن را در رقه ٢٣ درجه و ٣٥ دقيقه يافته ايم , و در كتاب خود به اين رصد خودمان عمل مى كنيم , زيرا اين عيان است و آن خبر ( نقل بترجمه ) .