يازده رساله فارسي (فلسفي ، منطقي ، عرفاني ) - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٤٩٧ - شكل ميل كلى

اما آن كه گفتيم قوس ضلع اين شكل ( قوس ٢٤ درجه ) قوس ميل كلى است , بيانش اين است كه معدل النهار دائره عظيمه اى است كه منطقه حركت اولى است و دو قطب آن دو قطب عالم است كه ستاره جدى در قرب قطب شمالى آن قرار دارد و نقطه متقاطر آن قطب جنوبى است , و آن را دائره اعتدالين و دائره استواى سماوى نيز گويند و فصل مشترك بين اين دائره و بين سطح ارض را خط استوا گويند و اين استواى زمينى است .

و دائره منطقة البروج كه آن را دائره شمسيه نيز گويند عظيمه اى است كه منطقه حركت ثانيه است و آن را دائره اوساط بروج نيز گويند از جهت آن كه بر وسط بروج مى گذرد , و آن را دائره بروج نيز خوانند از براى آن كه قسمت بروج اولا بر آن نموده اند , و آن را فلك بروج نيز دانند چه در فن هيئت و نجوم فلك بر دوائر اطلاق مى شود , و آن را منطقه ثوابت نيز گويند , و وجه تسميه آن بدائره شمسيه اين است كه مدار شمس است و هيچگاه شمس از سطح او خارج نمى گردد و به تعبير فنى هيچگاه او را عرض نبود .

منطقه البروج در سطح معدل النهار نيست , بلكه يكديگر را در دو نقطه متقابل تقاطع مى كنند و چون هر دو عظيمه اند , همديگر را بدان دو نقطه متقابل كه محل تقاطع ايشانند , تنصيف مى نمايند و بعكس دوائر متناصفه در سطح كره نيز از دوائر عظام اند چنانكه در شكل دوازدهم و سيزدهم مقاله اولى اكرثاوذوسيوس مبرهن شده است . و آن دو نقطه را دو نقطه اعتدال گويند يكى را نقطه اعتدال ربيعى و رأس حمل , و ديگرى را نقطه اعتدال خريفى و رأس ميزان . نهايت دورى آن ها را از يكديگر ميل كلى مى نامند , يعنى ميل آن دو , از هر يك از دو نقطه تقاطع شروع مى شود تا بدان غايت مى رسد و ميل هاى ديگر كه ميان او و هر يك از دو نقطه اعتدال اند ميول جزئيه اند .

از تقاطع دو عظيمه نامبرده لاجرم ميل كلى در هر دو جانب معدل نهار اعنى جهت شمال و جهت جنوب تحقق مى يابد . جانب شمال آن , آن نقطه اى است از منطقة البروج كه رأس سرطان است و آن را نقطه انقلاب