از سوى ديگر با احياى تبعيضهاى گوناگون ، قبائل را به جان هم مى انداخت ، تا از اين رهگذر نيروهايشان را تضعيف كرده وخطري از ناحيه ايشان متوجه حكومت نگردد .

از جهت ديگر به كمك كارگزاران مزدورش ، به جعل حديث و تفسير وتأويل آيات به نفع خود مى پرداخت ، واز اين راه به حكومت خود مشروعيت داده وافكار عمومى را تخدير مى كرد .

أو آن چنان بر اوضاع مسلط بود كه برخلاف صريح قراردادى كه با امام حسن ( عليه السلام ) بسته بود عمل مى كرد ، مثلا در صلحي كه ميان آنان بسته شد شرط شده بود كه شيعيان أمير المؤمنين ( عليه السلام ) را آزار ندهد وآنها را بهقتل نرساند ، وحتى نام حجر بن عدى ، كه از اصحاب پيامبر وعلى ( عليهما السلام ) بود ، بخصوص قيد شده بود ، اما همچنانكه گفتيم معاويه أو وشش نفر از يارانش را به قتل رساند ، ويكى از آنان را ابن زياد در عراق زنده به گور كرد .

قدرت واستيلاى أو به جائى رسيده بود كه هرچه مى خواست مى كرد وكسى نبود كه چون وچرا كند .

على بن حسين مسعودي مورخ بزرگ قرن چهارم ، بعدازنقل داستانى در زمينه خودكامى معاويه گويد : اطاعت مردم از معاويه ونفوذ امرش به جائى رسيد كه در موقع رفتن به جنگ صفين روز چهارشنبه أي نداى نماز جمعه سر داد وبا مردم نماز جمعه خواند ، وكسى نگفت كه امروز چهارشنبه است ، نماز جمعه چرا [١] ؟

١-مروج الذهب ٣ : ٣١ .