صحيفه الحسن عليه السلام - حسن بن علی (ع ) - الصفحة ٤٣
رفتار دوگونهء امام حسن وامام حسين عليهما السلام در برابر بنى اميهاز بحثهاى پيشين فلسفه صلح امام با معاويه دانسته شد ، اما ممكن است اين سؤال در ذهن بيايد كه چرا دو امام دو گونه عمل نمودند ، اين پاسخ را بايد در شرائط زمانهاى آنان دانست كه عبارتند از : ١ - معاويه در دوران زمامدارى خود با حيله گرى سعى مى كرد به حكومتش رنگ شرعى واسلامى دهد وظواهر اسلام را حفظ كند ، بعلاوه أو در حل وفصل امور ومقابله با مشكلات سياست فوق العاده ماهرانه أي داشت ، كه فرزندش يزيد فاقد آن بود ، همين دو موضوع پيروزى قيام و شهادت در زمان حكومت وى را مورد ترديد قرار مى داد ، واز اينرو مردم جنگ آن حضرت را با معاويه بيشتر يك اختلاف سياسي وكشمكش بر سر خلافت وحكومت بشمار مى آوردند تا قيام حق در برابر باطل .
٢ - از گفتار امام حسن عليه السلام دريافتيم كه جنگ امام حسن عليه السلام باعث شهادت ايشان نمى گرديد بلكه أو را اسير كرده وزنده زنده تحويل معاويه مى دادند ، يا بدست خود ايشان را بقتل مى رساندند ، ودر صورت شكست امام معاويه داراى قدرت مطلق مى گرديد وتمام شهرها را از وجود شيعيان خالي مى كرد .
٣ - يزيد جوانى ناپخته وشهوت پرست ، بى خرد وخوشگذران بود ، علنا مقدسات اسلامي را زير پا گذارده وعلنا شراب مى خورد ، از لحاظ سياسي آن قدر ناپخته بود كه قيافه اصلى حكومت بنى اميه كه دشمنى آشتى ناپذير با اسلام وبازگشت به دوران جاهليت واحياى رژيم اشرافي آن زمان بود ، را كاملا به مردم نشان داد ، اين امور عدم لياقت أو را