اسناد لانه جاسوسی آمریکا - دانشجویان مسلمان پیرو خط امام - الصفحة ٦٩٣ - نظر به شرق، غرب و به خاورمیانه
منبع بیش از نیمی از آن شوروی بوده که بین سالهای ١٩٦٧ و ١٩٧١ نیز حدود ٣٢٥ میلیون دلار اعتبار
برای مصارف نظامی در اختیار ایران گذاشته است.
نظر به شرق، غرب و به خاورمیانه
نظر به شرق، غرب و به خاورمیانه (خیلی محرمانه)
سیاست خارجی ایران رابطه نزدیکی با اوضاع داخلی آن دارد، از زمان مصدق به بعد شاه از نظر
کمکهای اقتصادی و تسلیحاتی بشدت به ایالات متحده متکی شد. در همین راستا وی هم پیمانی نزدیکی
با غرب پیدا کرد. در سال ١٩٥٥ ایران به پیمان ضد شوروی، بغداد پیوست و در ١٩٥٩ یک موافقتنامه دو
جانبه با ایالات متحده به امضاء رسانید. وقتی که اقتصاد ایران در اواخر دهه ١٩٦٠ و اوایل دهه ١٩٧٠
به طور روز افزونی قویتر شد، شاه خواهان کنار کشیدن خود از رابطه نزدیک با آمریکا و به طور کلی با
غرب شد. او هم اکنون به نظر می رسد که خواستار میدان عمل بیشتری در روابطش با شرق و غرب
می باشد.
روابط تهران با اتحاد شوروی از سال ١٩٦٣ به طور مستمر گسترش یافت. مدتها پیش از آنکه شاه
ازاتحاد شوروی به خاطر حمایت از مصدق در دهه ١٩٥٠ خشمگین شود، روابط ایران با همسایه
شمالی اش تیره و تار بود. در بیشتر سالهای قرن ١٩ ایران شاهد تعدیات اتحاد شوروی به خاک خود بوده و
گرچه دولت بلشویک سیاستهای امپراطوری تزاری را مردود اعلام کرد با این حال سربازان روسی دوبار
خاک ایران را به اشغال خود درآوردند. در سال ١٩٢٠ روسها برای حمایت از «جمهوری سوسیالیستی
گیلان» که در کناره جنوب غربی دریای خزر برپا شده بود وارد این کشور شدند. روسها زمانی که پدر شاه
از امضای قراردادی با مسکو امتناع نمود و آن خطه به سرزمین ایران بازگشت از ایران عقب نشینی کردند.
پس از جنگ جهانی دوم هنگامی که سربازان روس و انگلیس، ایران را در تصرف خویش داشتند، روسها
از خارج شدن از این کشور خودداری نموده و حضور آنان باعث ایجاد دو جمهوری مستقل در قسمتهایی
از کشور که کردها و ترکهای آذربایجان در آنها زندگی می کردند شد، ولی سرانجام به دلیل فشار سازمان
ملل، اتحاد شوروی نیروهای خود را از ایران خارج نمود.
به هر حال از اواسط دهه ١٩٦٠ اتحاد شوروی به صورت یک منبع مهم کمکهای اقتصادی برای ایران
درآمده است. بسیاری از کارخانجات صنایعی سنگین ایران توسط اتحاد شوروی و اقمارش در اختیار
دولت این کشور قرار گرفته اند. مسکو همچنین خریدار عمده گاز طبیعی ایران بوده است. میان سران دو
کشور دیدارهایی به عمل آمده و به طور کلی دو کشور مواضع خصومت آمیز گذشته نه چندان دور خود را
تغییر داده اند.
به طور طبیعی شاه نگرانی خاصی نسبت به موقعیت ایران در خاورمیانه نشان داده است. تأکید اخیر
وی هنگامی بروز نمود که وی تصمیم گرفت پس از خروج نیروهای نظامی انگلیس از منطقه در سال
١٩٧١ ایران را به صورت قدرت حاکم بر خلیج فارس درآورد. او برای پر کردن خلاء موجود به سرعت
وارد کار شد و به هدف خود دست یافت.در سال ١٩٧١ برای پایان دادن و حل مناقشات دیرینه ایران با دو
شیخ نشین بر سر تصاحب و مالکیت جزایر استراتژیکی که در مدخل خلیج فارس قرار داشتند، شاه اقدام
به یک نمایش قدرت نمود. او نیروهایی برای در دست گرفتن کنترل این جزایر و تحمیل شرایط ایران به
آنجا گسیل داشت. ایران همچنان با همسایه عرب خود عراق که در غرب آن واقع است، مناقشاتی دارد.