ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٤٠ - ردى بر جبريان

(ذاريات ١٣: بر آتش عذاب ميشوند و(ذُوقُوا فِتْنَتَكُمْ) (ذاريات ١٤: عذابتان را بچشيد) اين قول، از حسن و قتاده و مختار جبايى و ابو مسلم است.

٢- سدى و ضحاك گويند: يعنى كسى كه خداوند اراده عذابش كند.

٣- زجاج گويد: يعنى هر كس كه خداوند اراده خوارى و رسواييش كند.

٤- يعنى: كسى كه خداوند او را امتحان كند به اينكه به او دستور دهد كه حدودش را جارى كند و او براه تحريف و بدعت رود. معناى اول صحيح‌تر است.

(فَلَنْ تَمْلِكَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيْئاً): تو هرگز نمى‌توانى او را در برابر امر خداوند از او دفاع كنى و او را از عذاب و هلاكت و رسوايى و خوارى نجات بخشى.

(أُولئِكَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ‌): اين يهوديان كسانى هستند كه خداوند اراده نكرده است كه دلهايشان را از عقوبتهاى كفر، پاك گرداند. اين عقوبتها عبارت از مهر زدن و تنگ كردن دلهاست. لكن دلهاى مؤمنان را پاك ساخته، در دلشان خطوط نورانى ايمان نقش كرده و سينه‌هايشان را براى اسلام گشايش بخشيده است. اين معنى از جبايى و حسن است.

بلخى گويد: يعنى خداوند اراده نكرده است كه دلهاى آنها را از كفر پاك و حكم كند كه از كفر برى و به ايمان ستوده‌اند.

قاضى گويد: اين آيه دلالت نمى‌كند بر اينكه خداوند ايمان آنها را نمى‌خواهد، زيرا چنين چيزى معقول نيست. آيه شريفه دلالت دارد بر اينكه خداوند اراده پاكى دلهاى آنان نكرده است ولى متعرض علت آن نشده است. مقصود اين است كه: خداوند اراده تطهير دلها نكرده، زيرا اندوهها و خوارى و كيفر آنها را فرا مى‌گيرد، از اينرو بدنبال آن فرمود:

(- لَهُمْ فِي الدُّنْيا خِزْيٌ وَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذابٌ عَظِيمٌ‌): آنها راست در دنيا خوارى و در آخرت، عذابى بزرگ.

ردى بر جبريان‌

اگر عقيده جبريان صحيح بود، آنها را به ناپاكى دلها مذمت نمى‌كرد و بدنبال‌