ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١٣٢ - مقصود

به اهل كتاب برمى‌گردد.

اين آيه دلالت دارد بر اينكه: هر كس بگويد خداوند يكى از سه عنصر است، كافر خواهد بود و كسانى كه مى‌گويند: كفر انكار قلبى است، معتقدند كه افعال ظاهرى، نظير همين گفتار و سجده كردن براى بتها، نمايشگر آن اعتقاد قلبى هستند. بنا بر اين از آيه، استفاده نميشود كه خود افعال ظاهرى كه بوسيله اعضاى بدنى انجام مى‌گيرند، كفر هستند.

(أَ فَلا يَتُوبُونَ إِلَى اللَّهِ‌): فراء گويد: اين جمله، امر است به لفظ استفهام. يعنى:

بدرگاه خدا توبه كنيد. مثل:(فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ) (همين سوره ٩١: شما بايد قبول نهى كنيد) علت اينكه حرف «الى» آمده، اين است كه: توبه، بازگشت بسوى طاعت خداوند و تائب بمنزله كسى است كه از خدا دور گشته، سپس بسوى او بازگشت مى‌كند.

(وَ يَسْتَغْفِرُونَهُ‌): فرق ميان توبه و استغفار اين است كه: استغفار، طلب آمرزش است بوسيله دعا، توبه يا ... ولى توبه پشيمانى از معصيت و تصميم بر عدم تكرار آن است.

بديهى است كه با تكرار كار زشت، استغفار بى‌فايده است.

(وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ‌): خداوند گناهان را مى‌آمرزد و به بندگان خود رحم مى‌كند.

اين آيه، تشويق مى‌كند به توبه و استغفار.