گاهى، در يك راه نادرست گام مى‌نهد و تمام نيروهاى خود را در آن راه صرف مى‌كند؛ با اين حال، خيلى هم به خود مى‌نازد و مى‌گويد كه كار من نظير ندارد؛ عمل من، نيكوست. اين‌گونه افراد، «اخسرين» هستند؛ زيرا ورم كرده را چاق پنداشته‌اند.

نكته قابل تأمل اين‌كه طرفداران پندار ياد شده، چرا چنين شده‌اند؟ پاسخ اين پرسش را خالق اين مخلوق بيان فرموده است: وَمَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطاناً فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ * وَإِنَّهُمْ لَيَصُدُّونَهُمْ عَنِ السَّبِيلِ وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُون؛[١] شيطان، آنان را فريب داده و از راه حق، منحرف‌شان كرده است. اينان، هدف را گم كرده‌اند؛ ولى خيال مى‌كنند كه در صراط مستقيم گام برمى‌دارند. به پندار خويش، بهترين كارها را انجام مى‌دهند و گمان مى‌كنند كه ره‌يافتگان حقيقى، هم ايشانند: يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعا؛[٢] وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُون.[٣]

افراد ياد شده، بيچاره و سيه‌روزند. اگر كسى اشتباه كند و بفهمد كه به خطا مى‌رود و سرانجام پشيمان شود، اميد آن مى‌رود كه يك روز برگردد و گذشته را

[١] زخرف، ٣٦ و ٣٧: و هر كس از ياد خدا روى گرداند، شيطان را به سراغ او مى‌فرستيم؛ پس از اين ‌شيطان‌ـ هميشه همراه و همدم او خواهد بود. و آنان (شياطين) اين گروه را از راه ‌خدا‌ـ باز مى‌دارند؛ در حالى كه خودشان گمان مى‌كنند كه ره‌يافتگان و هدايت‌شدگان حقيقى، اينانند. [٢] به آيه «١٠٤» از سوره كهف اشاره دارد كه درپاسخ آيه قبل آمده است. در اين دو آيه مى‌فرمايد: قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالاَْخْسَرِينَ أَعْمالاً * الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَهُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعاً، يعنى آيا به شما خبر دهيم كه زيانكارترين مردم در كارها ‌و خسارت ديده‌ترينشان‌ـ چه كسانى هستند؟ آنان كه در دنيا، هدف را گم كرده‌اند و بيهوده سعى مى‌كنند؛ ولى خيال مى‌كنند كه عملى نيكو انجام مى‌دهند! [٣] به آيه ٣٧ زخرف اشاره دارد.