زندگى در پرتو اخلاق - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٥١ - راههاى درمان سوء ظن

زيرا اين نكته در درمان انحرافات اخلاقى نهايت اهميت را دارد كه در اينگونه موارد كه انگيزه‌هايى از مرحله ناخودآگاه ذهن در اعمال و افكار انسان اثر مى‌گذارد، بايد با تجزيه و تحليل روانى (پسيكاناليز) آنها را به مرحله خودآگاه انتقال دهيم، همين موضوع اثر عميقى در بهبود حال ما مى‌گذارد؛ توجه داشته باشيد كه اين مسأله در روانكاوى امروز مورد بحث و اهميت فراوان است.

يادآورى:

درپايان بحث سوء ظن ذكر اين نكته لازم است كه بدگمانى و سوء ظن در يك صورت جنبه منطقى پيدا مى‌كند و آن در جايى است كه اكثريت افراد، در محيطى فاسد و منحرف گردند، در چنين محيطى روى «حساب احتمالات» نمى‌توان حسن ظن به افراد مشكوك پيدا كرد زيرا احتمال فساد درباره هر فرد غير معلوم‌الحالى بيشتر است، ولى بايد توجه داشت در چنين محيطهايى نيز انسان نبايد به سوء ظن خود ترتيب اثرى جز آنچه مربوط به جنبه‌هاى احتياطى است بدهد، يعنى در عين رعايت احتياطات لازم بايد از تظاهر به اعمالى كه بوى بدگمانى و بى‌اعتمادى نسبت به افراد مى‌دهد خوددارى نمود، و اين احتمال را هرگز از نظر دور نداشت كه ممكن است فرد مشكوك‌الحال از اقليت صالح اجتماع باشد، و نيز بايد اين طرز عمل را محدود به مفاسدى ساخت كه دامنگير اكثريت اجتماع شده است اما در ساير موارد به همان دستور حسن ظن كامل، عمل نمود.

حديث معروفى كه از اميرمؤمنان على عليه السلام نقل شده نيز اشاره به همين‌