زندگى در پرتو اخلاق - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٠٠ - دروغ در موارد استثنايى
«خوردن غذاى ناپاك»، «ايذاء يتيم» و مانند آنها نيز براى حفظ جان يا تأديب و امثال آن مجاز مىگردد. بنابراين مواردى كه در احاديث بيان شده از قبيل ذكر مثال است، مثلًا چون فايده اصلاح ميان مردم و بههم پيوستن دلهاى پراكنده و شستن غبار كينه و عداوت از دلها از دروغى كه به كسى زيان نمىرساند مهمتر است مجاز معرفى شده، همچنين در موارد اضطرار براى حفظ جان و ناموس خود ياديگران و يا در طرح و اجراى نقشههاى جنگى ممكن است دروغى سبب تسريع در خاتمه جنگ و جلوگيرى از ريختن خونهايى گردد و يا دشمن بيدادگر و فاسد مفسدى از اين راه كوبيده شود و نيز گاه مىشود كه در ميان دو همسر گفتگو بر سر موضوعاتى رخ مىدهد كه اگر ادامه يابد گاهى به جدايى يا مفاسد ديگر منتهى مىگردد، اما با يك سخن دروغ ممكن است مشكل آنها حل شود؛ در تمام اين موارد دروغ براى حفظ مصالح مهمتر مجاز خواهد بود و اگر درست دقت كنيم در اين موارد مفاسد و زيانهاى دروغ كه سابقاً اشاره شد بطور بسيار خفيفترى وجود دارد و با فايده آن برابرى ندارد.
نكته ديگرى كه بايد به آن توجه داشت اين است كه تجويز كذب در اين موارد درست مانند تجويز خوردن مردار و «اكل ميته» است كه به مقدار ضرورت بايد قناعت نمود، نه اينكه اين استثنائات باعث جرأت بر اين «گناه كبيره» گردد و به بهانه استفاده از مجوزات دروغ براى هر موضوع جزيى دروغ گفت.
در واقع هميشه لغزشهاى اخلاقى در حول و حوش موارد استثناء و تبصرههاست، اينها همان مشتبهاتى است كه «منطقه خطر» و هممرز با