زندگى در پرتو اخلاق - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥١ - مقياس براى سنجش اخلاق نيك و بد

بزرگى ديده مى‌شود كه با عدد چهار فاصله بسيار دارد، مثلًا در حديث معروفى كه در اوايل اصول كافى از امام صادق عليه السلام درباره «جنود عقل و جهل» نقل شده تعداد لشكرهاى عقل و جهل هركدام ٧٥ شمرده شده كه قسمت مهم از آن جزء فضائل يا رذائل اخلاقى مى‌باشد.

ضمناً تعبير به «جند» (لشكر) يك تعبير پرمعنى است و حكايت از اين مى‌كند كه غرايز و عواطف در حقيقت وسيله و ابزار هستند در دست نيروى عقل كه به كمك آنها مشكلات حل مى‌گردد، نه اينكه خود آنها حكمران وجود انسان باشند.

مقياس براى سنجش اخلاق نيك و بد

مفاهيم اخلاقى، همه روشن و آشكار نيستند، البته بعضى مانند شجاعت، سخاوت و فداكارى، چنان روشن مى‌باشند كه هيچ كس در فضيلت بودن آنها ترديد نمى‌كند و نقطه مقابل آنها (ترس، بخل و خودخواهى) بطور وضوح جزء رذائل است.

ولى بعضى ديگر ممكن است از نظر فضيلت يا رذيلت بودن مورد بحث و ترديد واقع گردد، بنابراين بدون در دست داشتن يك مقياس سنجش واضح، نمى‌توان مباحث اخلاقى را تعقيب كرد.

مثلًا امروز بعضى از دانشمندان مادى همچون «برتراند راسل» معتقدند: «اگر از انجام عملى- هر عمل كه باشد- زيانى متوجه ديگران نشود دليلى نداريم كه ارتكاب آن را محكوم كنيم و نمى‌توان عملى را تنها به زعم اينكه فلان مذهب قديمى «تابو» (منظور منهياتى است كه بدون‌