يكى از مشايخ حضرت عبدالعظيم حسنى محمّد بن فضيل بن كثير ازدى كوفى ابو جعفر ازرق است ، علماى رجال و فقهاى شيعه اين راوى را تضعيف كرده و او را غالى دانسته اند ، ما اكنون گفتار آنها را ذيلاً درج مينمائيم. شيخ در رجال خود محمّد بن فضيل را از اصحاب حضرت صادق و كاظم و رضا عليهماالسلامشمرده و او را تضعيف كرده است ، و در فهرست گويد : محمّد بن فضيل ازرق داراى كتابى است و على بن حكم اين كتاب را از وى روايت مى كند. نجاشى در رجال گويد : محمّد بن فضيل بن كثير ازدى صيرفى ابو جعفر ازرق از اصحاب حضرت موسى بن جعفر و حضرت رضا عليهماالسلام است ، وى داراى كتاب و مسائلى است كه محمّد بن حسين بن ابى الخطاب [١] از وى روايت مى كند ، و نسخه كتاب او را اجتماعى ديگر نيز از او نقل ميكنند ، در گفتار نجاشى راجع به عقائد او بحثى بميان نيامده است. علامه حلى در قسم دوم خلاصه او را عنوان كرده و تضعيف نموده است ، عده اى از علماى رجال در مورد محمّد بن فضيل دچار اشتباه شده اند ، و از عناوين متعددى او كه در كتب رجال مانند رجال شيخ آمده گرفتار اين اشتباه گرديده اند.

٣٧ ـ محمود بن ابى بلاد

[١] محمّد بن حسين بن ابى الخطاب ابو جعفر زيات همدانى از اصحاب حضرت جواد و هادى و عسكرى عليهم السلام است ، شيخ در رجال خود او را توثيق كرده و از وى تجليل مى كند ، نجاشى نيز او را از ثقات شمرده و به بزرگى و عظمت و جلالت قدر از او ياد مى كند ، اين محدث جليل القدر كتبى نيز تصنيف كرده كه از جمله آنها است : كتاب المعرفة ، كتاب التوحيد ، كتاب الامامة ، كتاب وصايا الائمة ، و كتاب الرد على اهل القدر وى در سال ٢٤٢ جهان را وداع گفت.