در پايان اين مقال لازم است گفته شود : سهل بن زياد از مشايخ اجازه است اصول و مؤلفات محدثين و روات در نزد او بوده ، مرحوم كلينى در كافى و يا شيخ صدوق در كتب خود كه از وى نقل كرده اند و اخبار را از كتب شخص او و يا رواياتى كه مختص به وى بوده نقل نكرده اند ، بلكه كتب و اصول محدثين قبل كه توسط مشايخ اجازه با سلسله اسناد در دست او بوده را از وى اخذ كرده اند . مثلاً كتب حسين بن سعيد [١] و يا على بن مهزيار و يا محمّد بن ابى عمير و هم چنين اصل زيد نرسى [٢] و يا اصل حريز بن عبد اللّه [٣] و ساير كتب و اصول اصحاب كه صحت آنها توسط مشايخ بزرگ به ثبوت رسيده ، نسخه هاى اين كتاب ها در دست سهل بن زياد بوده و مرحوم كلينى و يا صدوق و يا شيخ الطائفه اخبار را از خود اين كتب و اصول ميگرفته اند ليكن از طريق

[١] حسين بن سعيد بن حماد اهوازى از بزرگان شيعه و اعيان اماميه است ، اين محدث جليل القدر كتب فراوانى تأليف كرده و از مصنفين عالى مقام در عصر ائمه عليهم السلام بشمار مى رود ، وى حضرت رضا و جواد و هادى عليهم السلام را درك نموده و از آنان اخذ حديث كرده است. علماى شيعه و فقهاء اين طائفه او را به جلالت و عظمت و بزرگى و وثاقت و صداقت ذكر ميكنند ، وهمگان او را توثيق و تكريم كرده اند. شيخ الطائفه و نجاشى و علامه در كتب خود از وى به عنوان ثقه و عين و جليل القدر عنوان نموده اند . اين راوى عظيم الشان در اواخر زندگى خود به قم منتقل شد و در همانجا درگذشت.[٢] زيد نرسى از اصحاب حضرت صادق و كاظم عليهماالسلام بوده ، و كتابى هم تأليف كرده علامه طباطبائى بحر العلوم گفته : زيد نرسى از اصحاب اصول بشمار رفته و صحيح المذهب بوده است.[٣] حريز بن عبد اللّه ازدى سجستانى از اصحاب حضرت صادق عليه السلام بوده و كتبى هم تصنيف كرده ، شيخ در رجال خود گفته : حريز بن عبد اللّه اصلاً از أهل كوفه بوده ، و بعد در سجستان اقامت كرده ، نجاشى گويد : حريز بن عبد اللّه در كوفه اقامت ميكرد و وى به علت اينكه به سجستان براى تجارت بسيار مسافرت مينمود در آن جا مسكن نمود. يونس بن عبد الرحمان گفته : حريز بن عبد اللّه جز دو روايت از حضرت صادق عليه السلام بيشتر روايت نكرده ، وى در سجستان با خوارج به جنگ و قتال مبادرت كرد.