او بوده و از وى اخذ حديث نموده است چگونه مورد قبول قرار مى دهند ؟ !. مى دانيم كه ابراهيم بن هاشم از روات حضرت رضا عليه السلام بوده ، وليكن عده اى بر اين قول اعتراض كرده اند ، علت اين اعتراض اين است كه گفته اند ابراهيم بن هاشم در اكثر روايات با واسطه از حضرت رضا عليه السلام نقل مى كند ، و اگر روايتى باشد كه بدون واسطه از آن جناب روايت كرده باشد ، در اين جا واسطه حذف شده است. البته معلوم است كه اين اعتراض وارد نيست ، زيرا كه در ميان اصحاب ائمة عليهم السلام راويانى هستند كه بعضى اخبار را بواسطه و بعضى را بدون واسطه نقل كرده اند ، طرق روايات و مشيخات حديثيه شاهد اين گفتار است ، زيرا ممكن است ابراهيم بن هاشم گاهى در محضر حضرت رضا عليه السلام حضور پيدا مى كرده و از خود آن جناب اخذ حديث مى كرد و بعضى از اوقات كه درك محضر شريفش را نميكرده ، گفتار آن حضرت را بواسطه ديگران نقل كرده باشد. ابراهيم بن هاشم از روات حضرت جواد عليه السلام نيز بوده و در كافى ـ كتاب الحجه باب الانفال ـ حديثى از ابراهيم بن هاشم از ابو جعفر جواد سلام اللّه عليه نقل شده كه دلالت كامل دارد به اينكه وى محضر شريف آن جناب را درك كرده است. علماى رجال و فقهاى عظيم الشان همگان اين راوى بزرگ را مدح كرده اند اگر چه تصريح به عدالت و وثاقت او ننموده اند ، ليكن در باب اخبار و روايات او اختلاف دارند ، ما اكنون در اين مورد عقائد و آراء آنها را درباره احاديث او ذكر مى كنيم. جماعتى گويند ، ابراهيم بن هشام جزء « حسان » است . مرحوم علامه و فخر المحققين [١] فرزند او و سيد مرتضى و سيد ابو المكارم ابن زهره [٢] و شهيد و شيخ بهاء

[١] محمّد بن حسن بن يوسف فخر المحققين ، فرزند ارجمند علامه حلى از فقهاى بزرگ و اعيان شيعه ، جليل القدر و عظيم المنزله است ، علماى اماميه در كتب خود از وى به عظمت و بزرگوارى ياد مى كنند ، وى كتب زيادى را تصنيف و تأليف كرده كه از آن جمله « قواعد » و حاشيه « ارشاد » و « كافيه » در علم كلام مى باشد ولادت او در سال ٧٨٢ و وفاتش در سنه ٧٧١ واقع شده است.[٢] حمزة بن على بن زهره حسينى عز الدين ابو المكارم از فقهاء بزرگ و مجتهدين عالى مقام است ، شيخ حر عاملى از وى تجليل زيادى كرده و گويد : وى از ثقات و فضلاى بزرگ بشمار مى رود ، در تنقيح المقال از تاريخ ابن كثير نقل كرده كه آن سيد بزرگوار در زمان سلطان صلاح الدين ايوبى داراى مقام ارجمند و موقعيت فوق العاده اى بوده ، وى در سال ٥١١ متولد شد ، و در سنه ٥٨٥ جهان را وداع كرد .