حضرت رضا عليه السلام ذكر نموده ، و او را از شاگردان يونس بن عبد الرحمن [١] شمرده است . در فهرست گفته : ابراهيم بن هاشم ابو اسحق قمى ، اصل او از كوفه بوده ، پس از آن به قم منتقل شد. اصحاب ما گفته اند : ابراهيم بن هاشم اولين كسى است كه اخبار كوفيين را در قم نشر داد . و گفته اند : كه وى حضرت رضا عليه السلام را درك كرده و از وى روايت نموده است ، ابراهيم بن هاشم كتبى هم تأليف و تصنيف كرده ، اكنون آنچه از تأليفات وى در نظرم هست : كتاب نوادر و كتاب قضاياى اميرالمؤمنين عليه السلام است. نجاشى گويد : ابو عمرو كشى گفته : ابراهيم بن هاشم شاگرد يونس بن عبد الرحمان است وليكن در اين قول كشى ، اهل فن نظر دارند ، زيرا گويند وى اولين كسى بود كه اخبار كوفيين را در قم انتشار داد و او كتبى دارد كه از جمله آنها است كتاب النوادر و كتاب قضايا اميرالمؤمنين عليه السلام . علت اينكه نجاشى گفته : اهل فن در اينكه ابراهيم بن هاشم شاگرد يونس بن عبد الرحمان بوده نظر دارد ، براى اين جهت است كه محدثين قم اخبار يونس را قبول نداشته اند ، و او را مطعون دانسته اند ، اكنون آنان روايات ابراهيم بن هاشم را كه شاگرد

[١] يونس بن عبد الرحمان از مواليان على بن يقطين است ، وى از اصحاب حضرت موسى بن جعفر و على بن موسى عليهم السلام بوده ، شيخ در رجال او را توثيق كرده و در فهرست گفته : يونس بن عبد الرحمان كتب زيادى تصنيف كرده ، از شيخ صدوق نقل شده كه ابن الوليد مى گفت : روايات كتب يونس صحيح و معتمد هستند ، جز روايات محمّد بن عيسى بن عبيد كه متفردات او مورد اعتماد نيستند. نجاشى گويد : يونس بن عبد الرحمان در زمان هشام بن عبد الملك متولد شد ، و حضرت صادق را در بين صفا و مروه ملاقات كرده ، ليكن از وى روايت نكرده و از حضرت كاظم عليه السلام روايت مى كند ، حضرت رضا عليه السلام او را امر مى فرمود كه براى مردم مسائل شرعى بگويد و مقدارى از موقوفات را نيز در اختيار او گذاشت ، ولى وى از اخذ موقوفات خود دارى نمود.[٢] محمّد بن حسن بن يوسف فخر المحققين ، فرزند ارجمند علامه حلى از فقهاى بزرگ و اعيان شيعه ، جليل القدر و عظيم المنزله است ، علماى اماميه در كتب خود از وى به عظمت و بزرگوارى ياد مى كنند ، وى كتب زيادى را تصنيف و تأليف كرده كه از آن جمله « قواعد » و حاشيه « ارشاد » و « كافيه » در علم كلام مى باشد ولادت او در سال ٧٨٢ و وفاتش در سنه ٧٧١ واقع شده است.[٣] حمزة بن على بن زهره حسينى عز الدين ابو المكارم از فقهاء بزرگ و مجتهدين عالى مقام است ، شيخ حر عاملى از وى تجليل زيادى كرده و گويد : وى از ثقات و فضلاى بزرگ بشمار مى رود ، در تنقيح المقال از تاريخ ابن كثير نقل كرده كه آن سيد بزرگوار در زمان سلطان صلاح الدين ايوبى داراى مقام ارجمند و موقعيت فوق العاده اى بوده ، وى در سال ٥١١ متولد شد ، و در سنه ٥٨٥ جهان را وداع كرد .[٤] مصطفى بن حسين حسينى تفرشى از رجاليون بزرگ و مورد توجه است ، در جامع الروات گفته : وى جليل القدر رفيع الشان و عظيم المنزله و فاضلى متبحر بود ، فضائل و مناقب و مكارم اخلاق و فضل و كمال وى بيش از آن است كه در مورد او گفتگو شود و كتاب او كه در علم رجال نگارش يافته معرف عظمت وشخصيت وى مى باشد.[٥] محمّد بن حسين بن عبد الصمد بهاء الدين عاملى معروف به « شيخ بهايى » از نوادر روزگار و مشاهير علماء شيعه در عصر صفويه بود ، در امل الامل گفته : وى در علم فقه ، اصول ، ادبيات ، سر آمد علماى زمان خود بشمار مى رفت ، بهاء الدين در تأليف وتصنيف نيز فوق العاده ماهر و خوش سليقه بود ، فضائل اخلاق و مكارم و محاسن وى در اين مختصر نميگنجد. در سلافة العصر گويد : وى در « بعلبك » متولد شد و باتفاق پدرش در حاليكه كودك بود ، به طرف ايران آمد ، وابتداء در نزد والد ماجدش تلمذ كرد ، و بعد از علماى زمان كسب علم و دانش نمود ، تا اينكه از بزرگان علما و مشاهير زمان خود شد و در دولت صفويه به مقام ارجمندى رسيد و سمت « شيخ الاسلامى » بر وى مستقر گرديد. بهاء الدين عاملى در سال ٩٥٣ متولد شد ، و در سنه ١٠٣١ جهان را وداع نمود و در جوار حضرت رضا عليه السلام آرميد.[٦] حسين بن عبد الصمد حارثى والد بزرگوار شيخ بهاء الدين از بزرگان علماء و فقهاى زمان خود بشمار مى رفت ، وى از شاگردان شهيد ثانى و از فضلاى حوزه درس او بود ، در « امل الامل » گويد : حسين بن عبد الصمد از نويسندگان ، محققان ، شاعران ، اديبان ، محسوب و در كليه علوم متبحر و از اهل تحقيق بود ، وى كتب زيادى تاليف كرده و ديوان شعرى نيز دارد.