١٢.امام باقر عليه السلام فرمود : جبرئيل اين آيه را اينگونه بر محمّد صلى الله عليه و آله نازل كرد : «كسانى كه (نسبت به آل محمّد) ستم كردند ، سخنى جز آنچه دستور داشتند ، به جاى آوردند ، پس ما بر آنها كه (نسبت به حقّ آل محمّد) ستم كردند ، به سبب كارهاى ناروايى كه مى كردند ، از آسمان عذابى نازل كرديم» .

١٣.عبدالعظيم حسنى از حضرت هادى و او از پدرش از حضرت روايت كرده كه فرمود : ابو حنيفه روزى از خدمت حضرت صادق عليه السلام بيرون مى شد ، در اين هنگام موسى بن جعفر با او روبرو گرديد ، ابو حنيفه گفت : اى جوان ! معصيت و گناه از ناحيه چه كسى است ؟ موسى بن جعفر، عليهماالسلام فرمود : اين سؤال تو از سه موضوع خارج نيست : يا از جانب خداوند است و از طرف عبد نيست ، در اين صورت سزاوار نيست كه خداى كريم و رحيم بنده خود را معذّب سازد به جهت معصيتى كه از وى صادر نشده است ، و يا از جانب خداوند و عبد هر دو صادر شده ، در اين صورت نيز سزاوار نخواهد بود كه شريك قوى رفيق ضعيف خود را ستم نمايد . سومين موضوع اينست كه معصيت از طرف عبد است و گناه از وى صادر شده در اين صورت اگر خداوند از وى درگذرد و گناهان او را بيامرزد اين كرم و لطفى است كه پروردگار به او نموده است و اگر در اثر نافرمانى كه از او صادر شده او را معاقب قرار دهد اين به خاطر گناهى است كه از وى سر زده است .

١٤.ابراهيم بن ابى محمود گويد : از حضرت رضا عليه السلام تفسير آيه شريفه « وَتَرَكَهُمْ فِي ظُلُمَاتٍ لاَيُبْصِرُونَ » را سؤال كردم . حضرت فرمود : خداوند به صفت «ترك» موصوف نمى شود ، هم چنين كه مخلوقات او به اين صفت متصف هستند ، ليكن چون خداوند به بَواطن بندگان آگاه است و مى داند كه آنها از كفر و الحاد و گمراهى برنخواهند گشت ، از اين جهت لطف و معاونت خود را از آنها گرفته است و آنها را مختار فرموده . راوى گويد : از آن حضرت معنى « خَتَمَ اللّه ُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَعَلَى سَمْعِهِمْ » را پرسيدم . حضرت فرمود : «ختم» مهر زدن به دل كافران است از جهت عقوبت بر كفران آنها ، همان طور كه خداوند فرموده : « بَلْ طَبَعَ اللّه ُ عَلَيْهَا بِكُفْرِهِمْ فَلاَ يُؤْمِنُونَ إِلاَّ قَلِيلاً » پروردگار بر دل آنها مهر زده به جهت كفرى كه در نهاد آنها است و جز عده اندكى از آنها ايمان نخواهند آورد . راوى گفت : از آن حضرت پرسيدم : آيا خداوند بندگان خود را به معصيت مجبور مى كند ؟ فرمود : خداوند بندگان خود را مخير ساخته و آنها را مهلت داده تا وقتى كه توبه كنند و بسوى او باز گردند . راوى گويد : گفتم : آيا خداوند بندگان را به كارهايى كه از طاقت آنها خارج است تكليف مى كند ؟ حضرت فرمود : پروردگار چگونه اين عمل را خواهد كرد در صورتى كه خود فرموده است : « وَمَا رَبُّكَ بِظَلاَّمٍ لِلْعَبِيدِ » خداوند به بندگان خود هرگز ظلم نمى كند . بعد حضرت فرمود : پدرم از پدرش روايت مى كرد كه مى گفت : هركس گمان كند كه پروردگار بندگانش را به معاصى مجبور مى كند ، و يا آنها را به كارهايى كه از طاقت آنها بيرون است تكليف مى كند از ذبيحه او نخوريد ، و شهادت او را نپذيريد ، و پشت سر او نماز نگذاريد ، و او را از زكات چيزى ندهيد .