تولى و تبرى در قرآن - وفا، جعفر - الصفحة ٧٣

ولى اگر برخى از قراردادها زمينه سلطه كفّار را فراهم آورد، از نظر قرآن اهميّت ندارد. بر اين اساس است كه فقهاى اسلام به لغو آنها نظر مى‌دهند؛ امام خمينى در اين باره چنين فتوا مى‌دهد:
اگر روابط سياسى بين دولتهاى اسلامى و بيگانگان، موجب تسلّط آنان بر كشورها، شهرها يا نفوس و اموال مسلمين شود و يا باعث اسارت سياسى آنان گردد، برقرارى اين روابط و مناسبات بر زمامداران دولتها حرام و پيمانهايى كه مى‌بندد باطل است و بر مسلمين واجب است آنها را ارشاد كنند و دست‌كم با مبارزه منفى به ترك اين نوع روابط وادارشان سازند. «١» دو نمونه‌ اينك، به دو مورد از كاربرد قاعده «نفى سبيل» اشاره مى‌كنيم كه هر كدام، به نوبه خويش نقش تعيين كننده‌اى در استقلال سياسى داشت و سرنوشت مسلمانان را يكباره دگرگون ساخت و كشورشان را از سقوط در دامن استعمار نجات داد.
١. تحريم تنباكو: در سال ١٢٦٨ هجرى شمسى قراردادى بين ايران و انگليس بسته شد كه طبق آن، امتياز خريد و فروش داخلى و خارجى تنباكو و توتون در انحصار يك تاجر انگليسى قرار گرفت و دنبال آن، شركتى در لندن تأسيس گرديد. انگليسى‌ها و افراد وابسته به آنها در همه جاى ايران پخش شدند و اين مقدّمه تسخير و قبضه ايران بود و پيامدهاى تلخى به دنبال داشت. علما و فقها، پرچم مخالفت برافراشتند و مردم ايران را به نهضتى بزرگ فرا خواندند.
تولى و تبرى در قرآن ٨٣ ٢. دورى از تقليد و تشبه ص : ٨٢ مرجع بزرگ شيعه- آيت اللَّه ميرزا محمدحسن شيرازى- كه رهبرى اين نهضت را بر عهده داشت فتواى حماسى خود را اين چنين صادر كرد:
الْيَومْ اسْتَعْمالِ «تَنْباكُو وَ تُوتُونْ» بِاىّ نَحْوٍ كانْ، در حكم محاربه با امام زمان صلوات اللَّه و سلامه عليه است. «٢» ٢. كاپيتولاسيون: «كاپيتولاسيون» يك واژه فرانسوى و به معناى تسليم و سازش است و در اصطلاح به مقرراتى اطلاق مى‌شود كه به موجب آن اتباع يك كشور در كشور ديگر تابع مقررات كشور خود مى‌شوند. «٣»