آقاى ضابطى جهرمى با تكيه بر اين كه موضوع فيلم مستند واقعيّت است، فيلم مستند را انسانى‌ترين و آزادترين نوع فيلم مى‌داند، و زيبايى‌شناسى فيلم مستند را زيبايى‌شناسى واقعيّت معرّفى مى‌كند. وى بر آن است كه سينماى مستند در تاريخ خود مسير متفاوتى را نسبت به سينماى داستانى طى، و جهان را به نحو ديگرى و با نگاه متفاوتى ديده و تصوير كرده است.

آقاى مصطفى دالايى، فيلمبردار مجموعۀ روايت فتح، در تبيين سينماى مستند مى‌گويد:

فيلم مستند تفاوت آشكارى با ساير برنامه‌هاى داستانى و شبه‌داستانى دارد. مستند بر واقعيتى تكيه دارد كه مى‌تواند به حقيقت نزديك‌تر باشد تا آنچه ساخته و پرداختۀ يك داستان است. [١]

همان‌طور كه ملاحظه مى‌شود، آقاى دالايى نيز مانند ديگر هنرمندان سينما و فيلم در بارۀ اين كه موضوع فيلم مستند واقعيّت است، نظر دارد، امّا وى در واقعيّت توقف نمى‌كند و به مفهومى در وراى آن مى‌پردازد. وى معتقد است كه سينماى مستند به دنبال حقيقت است، امّا اين حقيقت را با تكيه بر واقعيّت به دست مى‌آورد. او معتقد است كه بشر امروز به دنبال حقيقت است و مى‌خواهد از ميان حجاب‌هايى كه بر سر راه او واقع شده است، به حقيقت برسد؛ حقيقتى كه شايد راهى از دل واقعيّت به آن باشد. به اين ترتيب، او با نگاهى ترديدآميز مى‌پرسد آيا هرچه نام مستند بر آن گذاشته مى‌شود، نشان و راهى به سوى حقيقتى كه جان را آرامش مى‌بخشد، دارد؟ همين كنجكاوى او را در ادامۀ سخن به اين‌جا مى‌رساند:

جايى كه زندگى جريان دارد و حقيقت و ارزش و انسانيّت مطرح است،

[١] . فارابى، دورۀ هفتم، ش اوّل، بهار ٧٥، ص ١١٠-١١١.