ما معتقديم كه فيلم‌ها اصالتاً بايد خودشان بدون نياز به گفتار متن سخن بگويند و از گفتار متن، تنها در مواردى استفاده مى‌كرديم كه بيان فيلم از «بلاغت كافى» برخوردار نبوده است. از آن گذشته، معمولاً بيان سينمايى از آن‌چنان عظمتى برخوردار نيست كه بتواند حماسه‌هاى شگفت‌آور جبهه‌هاى نبرد را با بلاغت و فصاحت كافى در خود بگنجاند. [١]

اين درست اشاره به همان نقطه‌اى است كه در فراى واقعيّت قرار دارد؛ حقيقتى كه مى‌توان از واقعيّت به آن نقب زد و شهيد آوينى براى رسيدن به اين حقيقت ناچار بود كه از گفتار متن استفاده كند، چراكه به تعبير خود او:

اعجاز كلام در خيلى از موارد حتّىٰ از تصوير فراتر مى‌رود. تصوير براى بيان معانى بايد از صورت‌ها كمك بگيرد، امّا فاصلۀ كلام-كلمات و ادبيات-تا معانى كوتاه‌تر است. چه‌بسا توصيف ادبى تصاوير، تأثير و عمق آن تصاوير را صدچندان كند و يا حتّى دريچه‌هايى از معانى به جهان تصوير بگشايد كه هرگز در صور قابل تجلّى و عرضه نيست. [٢]

به اين ترتيب، بايد گفت گفتار متن در مجموعۀ مستند روايت فتح نه تنها عامل ضعف نبود، بلكه عنصرى بود در جهت كمال فيلم و رساندن مفاهيم مجردى كه تصوير از توان حمل آن‌ها عاجز است.

وجه تمايز روايت فتح با بسيارى از فيلم‌هاى جنگى ديگر در اين بود كه كارگردان و عوامل ديگر فيلم، از حقيقت جنگ و بسيجى و باورهاى آن، شناخت درست و نزديك داشتند؛ خودشان بسيجى بودند و بسيجى‌وار كار مى‌كردند. آن‌ها خودشان را دوش‌به‌دوش رزمندگان در پيشبرد اين هدف مقدّس و رساندن

[١] . فارابى، دورۀ هفتم، ش اوّل، بهار ٧٥، ص ٣٠.
[٢] . همان.