ندارند، نتيجه ميگيريم كه قصور و تقصير متوجه مكلفان و مردم است. و در صورتى كه مردم تقصير خود را جبران كنند و در اقامه امامت، امام خويش را كمك كنند، نه تنها امام (ع) ظهور پيدا ميكنند بلكه ظهور امام (ع) براى اجراى تمامى شئونات امامت، بر امام (ع) واجب مى‌شود. همانطور كه امام زمان (ع) در حال حاضر در امورى كه عذرى ندارند؛ مثل هدايت تكوينى انسانها و اعطاى فيوضات معنوى به مؤمنان و ... حضورى فعال دارند.

خلاصه اينكه خداوند كمال مطلق است و اقامه امامت در تمام مراتب آن لطف و لازمه مطلق بودن كمالات الهى است؛ پس ظهور كه اقامه امامت در تمام مراتب امامت است، لطفى واجب بر خداوند و فعلى واجب بر امام (ع) است. پس غيبت امام زمان (ع) كه همان تعطيلى بعضى از شئونات امامت است، نميتواند از جانب خداوند متعال و امام معصوم (ع) باشد. بنابراين علّت غيبت از جانب مردم است كه با جبران تقصيرشان، ظهور، فوراً و وجوباً از جانب خداوند و امام معصوم (ع) انجام خواهد شد و اين همان اختيارى بودن ظهور، است.

لذا اگر اكنون در غيبت امام زمان (ع) به سر ميبريم اين نه به خاطر نصب نكردن امام از طرف خداوند متعال و نه به خاطر آمادگى نداشتن امام براى ظهور است بلكه بايد گفت ظهور احتياج به مقدماتى دارد كه بايد بهوسيله شيعيان تحقق يابد. اگر ظهور آمادگى افكار عموميو نيروهاى بسيار با ايمان و سلاحهاى نظامى پيشرفته ميخواهد بايد بهوسيله تبليغ شيعيان و تزكيه نفوسشان و پيشرفت علمى ايشان كه در حوزه افعال انسانهاست، تحقق يابد و اين مهم بستگى به‌

اختيار و همّت و اراده شيعيان دارد.

شيخ مفيد درباره وجوب ظهور بر امام (ع) با وجود مقدمات آن مى‌فرمايند:

يقيناً اگر آن جماعتى كه به تعداد اهل بدرند جمع شوند، در اين صورت بر امام (ع) تقيه جايز نيست و ظهور بر او واجب است.[١]

و نيز شيخ طوسى درباره عدم جواز غيبت بر امام (ع) بدون عذر مى‌فرمايند:

تنها علتى كه مانع از ظهور امام زمان (ع) است خوف بر جان خويش است؛ چرا كه در غير اينصورت بر امام غيبت جايز نبود.[٢]

البته اين برهان كه بر «اختيارى بودن ظهور» اقامه شد از چشمان تيزبين مؤلف كتاب منتخب الأنوار مخفى نمانده است. ايشان مى‌فرمايند:

از آنجا كه ظهور حضرت مهدى (ع) سبب برپايى حدود و اجراى بسيارى از حدود شريعت پيامبر اكرم (ص) مى‌شود، پى ميبريم كه سبب اصلى در غيبت آن حضرت از ناحيه خداوند متعال و امام زمان (ع) نيست؛ چرا كه در اين صورت لازم مى‌آيد كه خدا و امام، واجبى را- كه همان اقامه حدود و اجراى دستورات اصيل اسلامى است- ترك كرده باشند و چنين چيزى بر ايشان محال است؛ بنابراين بايد بگوييم سبب اساسى در مخفى بودن امام عصر (ع) از ديده ها، نبودن ياور و صلاحيت نداشتن جامعه و نسل حاضر براى پذيرش آن امام همام است.

پى نوشتها:

[١]. فرازهايى از زيارت جامعه كبيره.

[٢]. سيد محسن خرازى، بدايه المعارف الهيه فى شرح عقايد الإماميه، ج ٢، ص ٢٥، چاپ اول.

[٣]. على ربانى گلپايگانى، «لطف و وجوب امامت»، مجله انتظار، شماره ٥.

[٤]. سوره انعام (٦)، آيه ١٢.

[٥]. سوره ليل (٩٢)، آيه ١٢.

[٦]. ر. ك: على ربانى گلپايگانى، «قرآن كريم و فلسفه امامت»، مجله انتظار، شماره ٧.

[٧]. محمّد بن يعقوب كلينى، الكافى، ج ١، ص ١٧٩، ح ١.

[٨]. شيخ طوسى، كتاب الغيبه، ص ٣٣٤.

[٩]. ر. ك: على ربانى گلپايگانى، «وجوب امامت»، مجله انتظار، شماره ٥.

[١٠]. شيخ مفيد، الرساله الثالثه فى الغيبه، تحقيق علاء آل جعفر، چاپ دوم، ص ١٢.

[١١]. شيخ طوسى، كتاب الغيبه، ص ٣٢٩.