تمام مراتب امامت لطف واجب است؛ بنابراين اقامه تمام مراتب امامت، از حقوق و تكاليف واجب امام مى باشد. اين بدين معناست كه اگر امام در اقامه بعضى از امور امامت محذورى داشتند اقامه بعضى ديگر آن مراتب از عهده امام ساقط نمى‌شود.

البته اگر امام فقط از اقامه قسمتى از يك امر امامت محذور داشتند نميتوانند آن امر را به كلّى رها كنند؛ مثلا اگر در امور سياسى از اجراى هشتاد درصد احكام اجتماعى منع شدند باز در اقامه بيست درصد ديگر احكام اجتماعى كوشا هستند. همانطور كه ائمه اطهار (ع) با وجود اينكه از قسمت اعظم امور سياسى منع شده بودند ولى باز در امور قضايى مردم دخالت مى‌كردند؛ قاضى نصب مينمودند و مردم را به آنها ارجاع ميدادند و به عبارتى ائمهاطهار حكومتى حداقلى داشتند؛ چرا كه حكومت فقط دارالحكومه نيست كه اگر امام را به آنجا راه ندادند ديگر امام دست روى دست بگذارد و در امور حكومتى دخالت نكند. بلكه ائمه اطهار (ع) تا جايى كه ميتوانستند امور اجتماعى مردم را تدبير مى‌كردند و حتى در بعضى از امور حكومتى به خلفاى غاصب، مشورت ميدادند و آنها را به خاطر صلاح مردم و اسلام راهنمايى مى‌كردند.

خلاصه اينكه امامت همچون پرتوهاى خورشيدى تام و كامل بر مردم ميتابد و اين مردم هستند كه به مقدار ظرفيت و قابليت خود از آن نور استفاده ميكنند و الا امام (ع) همواره به تكاليف شرعى خود عمل ميكند؛ چرا كه امامان، مطيعترين بندگان نسبت به انجام دستورات الهى هستند. و به عبارتى ائمه اطهار (ع) جانشين رسول اكرم (ص) هستند، پس همچون او، قبل از اينكه به رسالتشان گواهى داده شود بايد به بندگى و عبوديت آنها گواهى داد.

٣- ٣. نتيجه‌

گفتيم كه نصب امام لطف است و بر خداوند واجب، و با توجه به داراى مراتب بودن اقامه امامت بيان كرديم كه تمام مراتب امامت لطف است كه خداوند متعال، اجراى مراتب و شئون امامت را به عهده امام (ع) گذاشته‌اند. امّا علّت اجرا نشدن بعضى از شئونات امامت در دوران غيبت امام (ع) نميتواند از جانب خداوند متعال باشد؛ چرا كه او كمال مطلق است. شيخ طوسى در اين باره مى‌فرمايند: چگونه خداوند اراده ميكند اين (غيبت امام (ع)) را و حال آن كه در دوران غيبت، ظالمان به مؤمنان ظلم ميكنند و در اين صورت اين گناه و معصيت خداوند محسوب مى‌شود، پس خداوند چنين ارادهاى نخواهد كرد.[١]

علّت تعطيلى بعضى از مراتب امامت از جانب امام (ع) نيز نميتواند باشد؛ چرا كه امام (ع) نه تنها معصوم بلكه فرمانبرترين بندگان الهى هستند. لذا در اقامه تمام مراتب امامت كه از تكاليف شرعى ايشان است، تقصيرى متوجه ايشان نميتواند باشد. بنابر آنچه گفته شد علّت عدم اجراى بعضى از شئونات امامت را نميتوان در حوزه افعال خداوند متعال يا امام معصوم (ع) جستوجو كرد بلكه بايد علّت آن را در حوزه افعال انسانها سراغ گرفت؛ يعنى اين قابلين امر امامت هستند كه به خاطر قصور و تقصيرشان، باعث كم رنگى و تعطيلى بعضى از امور امامت شده‌اند به عبارتى ديگر لطف در باب امام و امامت در حقيقت سه لطف است:[٢]

١. لطفى كه فعل خداوند است و آن آفريدن امام و اعطاى مقام امامت به اوست؛

٢. لطفى كه فعل امام است و آن اقامه امامت در تمام مراتب آن است؛

٣. لطفى كه فعل مكلفان است كه بايد در اقامه امامت به امام يارى برسانند.

پس از آنجا كه يقين داريم، خداوند متعال و امام معصوم (ع) در انجام وظايف خود قصور و تقصيرى‌