سرخ شده و چرب و پرحجم، شيرينيجات قنّادى و مصنوعى، پرخورى، ادويه‌جات تند، غذاهاى شور، انواع شور (كلم شور، خيار شور و ...)، كره و خامه، غذاهاى نشاسته‌اى.

سبزيجات: زيتون، زنجبيل تازه، پياز، سير، نعناع، شويد.

آجيل و ميوه‌جات: خرما، انبه، بادام، پسته، موز، فندق، انجير، انگور.

دانه‌ها و حبوبات: گندم‌

روغن‌ها: روغن كرچك، روغن زيتون، روغن آفتاب‌گردان.

ادويه‌جات: فلفل سياه، فلفل سفيد، زنجبيل خشك‌شده، رازيانه، آويشن.

نوشيدنى‌ها و شيرين‌كننده‌ها: عصاره انبه، آب انگور، آب گرم، عسل، شكر، نمك، چاى‌هاى گياهى با طبع گرم و اغلب غذاهاى شور و شيرين.

غذاهاى خون‌ساز يا دم‌زا:

همچنان‌كه توضيح داده شد، در طبّ اسلامى و طبّ سنّتى بخشى از موادّ پديد آمده در اثر هضم غذا كه در كبد توليد مى‌شود، خون مى‌نامند. (البتّه اين بخش، حدود نيمى از موادّى است كه اصطلاحاً در طبّ كلاسيك و اصطلاح عامّه، تماماً خون ناميده مى‌شود.)

بدن انسان به وسيله خون، عضلات و ماهيچه‌ها را مى‌سازد. ماهيچه قلب به وسيله خون ساخته مى‌شود، خون توانايى و انرژى بدن را تأمين مى‌كند؛ از اين‌رو ما بايد غذاهاى خون‌ساز را بشناسيم تا براى تأمين خون بدن، از آنها بهره بگيريم.

در طبّ سنّتى و اسلامى، تمامى غذاهاى گرم و تر غذاهاى خون‌ساز هستند؛ اعمّ از ميوه‌ها، سبزيجات، دانه‌ها، لبنيات و فرآورده‌هاى دامى و گوشتى.

برخى از غذاهاى گرم و تر عبارتند از:

\* سبزيجات گرم و تر عبارتند از: پونه، نعنا، ريحان، شاهى، طرخون، پيازچه، پياز قرمز، تربچه.

\* ميوه‌ها: انگور، انبه، انار شيرين، خرما، موز، سيب، گلابى، زيتون.

\* دانه‌ها: گندم، نخود، برنج، كنجد، سياه‌دانه، لوبيا، گرم و تر گفته شدن لكن نسبت به نخود سرد است.

لبنيات و فرآورده‌هاى گوشتى گرم و تر، روغن حيوانى گرم و تر، روغن زيتون، روغن كنجد و روغن سياه‌دانه گرم و تر هستند. گوشت گوسفند گرم و تر است. گوشت شتر گرم و تر و تخم مرغ گرم و تر است. (سفيده سرد و زرده گرم است.) تخم گنجشك و كبوتر گرم‌تر از تخم مرغ محلّى است. تخم اردك سردتر از تخم مرغ است. گوشت پرندگان آبى سردتر از گوشت پرندگان ديگر است.

و در پايان با توجّه به اينكه افراد دموى پر اشتها هستند، از كلام گهربار ائمّه (ع) بهره خواهيم برد:

پرخورى و پيامدهاى آن بر جسم و جان‌

حضرت على (ع) فرمودند:

«اقْلِلْ طَعاما تُقْلِلْ سَقاما؛

خوراكى را كم كن تا بيمارى را كم كنى.»

در دين مبين اسلام، بارها پرخورى و زياده‌روى در خوردن و آشاميدن نكوهش شده است. زياده‌روى در خواب و خوراك، از كمبود آن زيان‌بخش‌تر است؛ زيرا اسيد استيك موجود در موادّ غذايى، در كبد، كلسترول توليد مى‌كند و با فرستادن كلسترول به خون، هر چه بيشتر بخوريم، كلسترول بيشترى توليد مى‌شود. اين مسئله سبب آزردگى رگ‌هايى است كه شادابى و عمر آدمى به آنها بستگى دارد. جمله معروفى است كه: هر خوراكى، كمش دوا، اندازه‌اش، غذا و زيادش، بلاست. در «قرآن كريم»، اسراف در خوردن و آشاميدن، به طور مطلق نهى شده و حتّى براى عسل يا انگور با آنكه بارها ستوده شده‌اند، استثنايى وجود ندارد.

حضرت على (ع) مى‌فرمايند:

«مَنْ اقَلَّ اكْلُهُ صَفى فِكْرُه‌؛

كسى كه خوراكش اندك باشد، فكر و انديشه‌اش پاك شود.»

اين روايت زيبا يادآور آن است كه عواطف انسان در حالت گرسنگى، اندك، رقيق‌تر و هوش و حواس او بيدارتر است. در واقع، يكى از عواملى كه رشد فكرى را متوقّف مى‌كند، زياده‌روى در تغذيه است. اگر بيش از اندازه، موادّ غذايى وارد معده شود، ترشّحات بسيار همراه با تعداد زيادى گلبول سفيد، از ديواره‌هاى معده، براى هضم غذا به معده سرازير مى‌شوند. در نتيجه، خون بيشترى در دستگاه هاضمه جريان مى‌يابد. بدين ترتيب، دستگاه كنترل خون از سهم خون‌رسانى به مغز مى‌كاهد و اكسيژن و موادّ غذايى كمترى به مغز مى‌رسد و اين‌گونه از قدرت خلّاقه و حسّ ابتكار و درك مطالب كاسته مى‌شود.

لقمان حكيم‌ به پسرش گفت:

با پرخورى، فكر به خواب مى‌رود و زبان حكمت گنگ مى‌شود و اعضا از انجام دادن وظيفه عبادى خود باز مى‌ماند.

پيامبر اكرم (ص) مى‌فرمايند:

«إنَّ مِن السَّرَفِ أن تَأكُلَ كُلَّ مَااشتَهَيتَ‌؛

يكى از مصاديق اسراف، اين است كه هر چه را اشتها پيدا كردى، بخورى.»

امروزه نيز اين فرضيه مطرح است كه آيا بشر مى‌تواند با نوع غذا، فرزندانى هوشيارتر و با ايمان پرورش دهد يا نه؛ البتّه در اسلام، اين موضوع به اثبات رسيده است كه انسان مى‌تواند با انتخاب غذاى حلال و منزّه، ويژگى‌هاى شخصيتى دلخواه را در فرزندان خود ايجاد كند.

ان‌شاءالله در شماره‌هاى بعد، به اين مبحث بيشتر خواهيم پرداخت.

منابع:

١. «قانون در طب»، ترجمه شرفكندى.

٢. «ذخيره خوارزمشاهى»

٣. «خلاصة الحكمة»، عقيلى خراسانى، نسخه خطّى.

٤. «مخزن الأدويه»، عقيلى خراسانى، انتشارات انقلاب اسلامى.

٥. «قانونچه در طب»، ترجمه و تحشيه: مرحوم دكتر محمّدتقى مير، انتشارات دانشگاه ايران.