انسان در خود آيات سوره بلد، نوبت به احاديث و فرمايش‌هاى ائمّه (ع) مى‌رسد كه در مورد آيه ١١ سوره بلد، عبور از گردنه سخت، سخن گفته‌اند. ما در اينجا، تنها يكى از آنها را نقل مى‌كنيم.

ابان بن تغلب‌ مى‌گويد: به امام صادق (ع) عرض كردم: فدايت شوم! در مورد آيه‌ «فَلَااقْتَحَمَ الْعَقَبَةَ» چه مى‌فرماييد؟ فرمودند:

«من اكرمه الله بولايتنا فقد جاز العقبة؛ و نحن تلك العقبة الّتى من اقتحمها نجا؛

هركس كه خداوند او را به ولايت ما گرامى بدارد (ولايت ما را بپذيرد و در مسير آن حركت كند)، همانا از آن گردنه عبور كرده و ماييم اين گردنه كه هر كس از آن بگذرد، نجات يافته است.»

ابان گويد: در اينجا امام قدرى سكوت كرده و سپس فرمودند: «آيا مى‌خواهى سخنى بگويم كه برايت از دنيا و آنچه در آن است، بالاتر و بهتر باشد؟»

گفتم: بفرماييد. فرمودند:

«اينكه خداوند مى‌فرمايد «فَكُّرَقَبَةٍ»؛ گذر از عقبه اين است كه انسان مؤمن، بنده آزاد كند، معنايش اين است كه مردمان همه به جز تو و آنان كه مانند تو در مسير امامت و ولايت ما باشند، مسير جهنّم را پيموده و بنده آتش هستند. همانا خداوند شما را به ولايت ما اهل بيت (ع) از اسارت و عذاب جهنّم آزاد كرده است.»[١]

نكته مهم اين است كه از تقابل اهل كفر و ايمان در آيات پايانى سوره و نيز تقابل مؤمنان به ولايت امام حق و منكران آن، برمى‌آيد كه اهل آتش در كلام امام صادق (ع) كسانى هستند كه مقابل امام بر حق، جبهه گرفته، امامت او را انكار كرده و به تعبير آيه ١٩ سوره بلد، «به آيات خدا كفر ورزيده و رهروان راه شوم‌» هستند.[٢]

آرى. امروز نيز سخن از ولايت امام برحق، برترين و ارجمندترين حرف و از همه دنيا بهتر و ارزشمندتر است. اين ولايت، عنصر اصل نقشه راه ايمان و محور اساسى مسير هدايت و رشد و تعالى انسان و جوامع انسانى است. نازله اين ولايت در زمان غيبت امام (عج) كه در ولايت فقيه‌ جامع الشّرايط متجلّى و رهبرى نظام مطرح است نيز در جايگاه و رتبت خود، همين نقش و تأثير را دارد.

پى‌نوشت‌ها:

______________________________

(١). سوره بلد، آيات ١٢- ٨.

(٢). همان، آيات ١٨- ١٣.

(٣). «تفسير نمونه»، ج ٢٧، صص ٣٢- ٣١.

(٤). «تفسير نورالثّقلين»، ج ٥، ص ٥٨٢؛ به نقل از «اصول كافى».

(٥). بايد تأكيد كنيم بيان امام صادق (ع) ناظر به معناى باطنى آيه ١١ سوره بلد است و الّا معناى ظاهرى همان است كه از خود آيات به دست مى‌آيد كه منشور از عقبه، ايمان به خدا، تعاملات اخلاق اجتماعى مؤمنانه و اعمال صالحى چون آزد ساختن انسان‌ها، سير كردن گرسنگان و ... است.

البتّه اين نكته نيز بسيار مهم و قابل توجّه است كه اعمال صالح، وجهه‌اى دنيوى و ظاهرى دارد و وجهه‌اى اخروى و حقّانى. وجهه اخروى و حقّانى آنگاه براى انسان محقّق مى‌شود كه به مظهر تامّ و تمام حق در عالم، يعنى امام معصوم اتّصال داشته باشد. از اين‌رو است كه عبادات و اعمال صالح منهاى امامت و ولايت اهل بيت (ع) مورد قبول الهى واقع نمى‌شود؛ زيرا خالى از وجهه اخروى و حقّانى است. به تعبير قرآن، انسان براى بهره‌مندى از اعمال صالح و عبادات، بايد علاوه بر انجام آنها در دنيا، آنها را با خود به آخرت بياورد. تعبير قرآن اين است: «من جاء بالحسنه؛ هركه حسنات را همراه خود به قيامت بيارود.» (سوره انعام، آيه ١٦٠)

آوردن حسنات به آخرت منوط به پيوند آنها با وجه اصيل و حقّانى آنها، يعنى وجهه ولايى امام بر حق است. وقتى اين پيوند قطع باشد (شخص معتقد به ولايت نباشد)، روشن است كه به قيامت هم آورده نخواهد شد. امام صادق (ع) نيز فرمودند: «الحسنه، الولايه؛ حسنه در اين آيه ولايت ما اهل بيت است.» ( «تفسير نورالثّقلين»، ج ١، ص ٧٨٣)