ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٦٣ - \* كاهش تحريك
و مىفرمايند:
«... وَ بَقِى رِجَالٌ غَضَ أَبْصَارَهُمْ ذِكرُ الْمَرْجِعِ وَ أَرَاقَ دُمُوعَهُمْ خَوْفُ الْمَحْشَرِ ...؛[١]
... از اينان كه بگذريم، مردمانىاند كه ياد رستاخيز، چشمانشان را فروبسته و ترس از روز محشر، اشك از ديدگانشان روان ساخته است.»
امام صادق (ع) نيز درباره اثر ياد مرگ در مهار خواهشهاى نفس مىفرمايند:
«ذِكرُ المَوتِ يميتُ الشَّهَواتِ فى النَّفسِ، و يقلَعُ مَنابِتَ الغَفلَةِ، و يقَوّى القلبَ بمَواعِدِ اللَّهِ، و يرِقُّ الطَّبعَ، و يكسِرُ أعلامَ الهَوى و يطفِئُ نارَ الحِرصِ، و يحَقِّرُ الدُّنيا؛[٢]
ياد مرگ، خواهشهاى نفس را مىميراند و رويشگاههاى غفلت را ريشهكن مىكند و دل را با وعدههاى خدا نيرو مىبخشد و طبع را نازك مىسازد و پرچمهاى هوس را درهم مىشكند و آتش آزمندى را خاموش مىسازد و دنيا را در نظر كوچك مىكند.»
دوم- كاهش زمينههاى خطر
براى تحقّق خويشتندارى، بايد زمينههاى خطر را كاهش داد. اين راهكار، خود سه بخش دارد: كاهش تماس، كاهش تحريك و مهار ميل جنسى كه در ادامه، به بررسى آنها مىپردازيم:
\* كاهش تماس
مراد از كاهش تماس، به حدّاقل رساندن تماسهاى بىدليل و غير موجّه است كه ممكن است زمينه فساد جنسى را فراهم سازد. تماس زياد و بدون دليل با نامحرم، زن و مرد را در معرض تهديد قرار داده و امكان شكسته شدن حريم امنيتى آنان را افزايش مىدهد. بر همين اساس، در آموزههاى اسلامى، اختلاط و ارتباط و تماس بدون دليل زن و مرد نامحرم و خلوت كردن آنها با يكديگر، ممنوع و بر لزوم رعايت حريم در روابط زن و مرد تأكيد شده است.[٣]
در يكى از آيات قرآن كريم، خطاب به مؤمنان دستور داده شده است كه به طور مستقيم با زنان پيامبر (ص) گفتوگو نكنيد و هرگاه از آنها چيزى مىخواهيد، از پشت پرده بخواهيد:
«ياأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ...وَ إِذا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَراءِ حِجابٍ ذلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَ قُلُوبِهِنَّ؛[٤]
و چون از زنان [پيامبر] چيزى خواستيد، از پشت پرده از آنان بخواهيد. اين براى دلهاى شما و دلهاى آنان پاكيزهتر است.»
قرآن كريم، از سوى ديگر، از زنان پيامبر (ص) مىخواهد كه بدون دليل از خانههاى خود خارج نشوند و اسباب تحريك جنسى ديگران را فراهم نكنند:
«وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَ لا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجاهِلِيَّةِ الْأُولى؛[٥]
و در خانههايتان قرار گيريد و مانند روزگار جاهليت قديم، زينتهاى خود را آشكار مكنيد.»
در روايات فراوانى از خلوت كردن با زنان نامحرم نهى شده است كه از آن جمله مىتوان به روايات زير كه از پيامبر اكرم (ص) نقل شده است، اشاره كرد:
«لا يخلُوَنَّ رَجُلٌ بِامرَأَةٍ فَما مِن رَجُلٍ خلأ بِامرَأَةٍ إلّا كانَ الشَّيطانُ ثالِثَهُما؛[٦]
هيچ مردى را نشايد كه با زن نامحرمى خلوت كند. هيچ كس با زن نامحرمى خلوت نكرد؛ جز اينكه شيطان نفر سوم آنهاست.»
همچنين، مردان مؤمن از قرارگرفتن در هر موقعيتى كه احتمال لغزش جنسى در آن وجود دارد، نهى شدهاند. پيامبر اعظم (ص) در اين زمينه مىفرمايند:
«مَن كانَ يؤمِنُ بِاللَّهِ و اليومِ الآخِرِ فَلا يبيتُ فى مَوضِعٍ يسمَعُ نَفَسَهُ امرَأَةُ لَيسَت لَهُ بِمَحرَمَة؛[٧]
هر كس به خدا و روز واپسين ايمان دارد، در جايى كه همهمه نفسش را زن نامحرمى مىشنود، نخوابد.»
اختلاط و ارتباط بدون دليل زن و مرد در محيطهاى عمومى نيز از منظر آموزههاى اسلامى امرى ناپسند است.[٨] تا آنجا كه اميرمؤمنان (ع) در اعتراض به وضعيت رفت و آمد زنان و مردان در بازارهاى «كوفه»، خطاب به مردان آنان مىفرمايند:
«يا أهلَ العِراقِ، نُبِّئتُ أنَّ نِساءَكم يدافِعنَ الرِّجالَ فِى الطَّريقِ، أما تَستَحيونَ؟!؛[٩]
اى مردم عراق! خبردار شدهام كه زنان شما در گذرگاهها، با مردان، تنه به تنه مىخورند. آيا شرم نمىكنيد؟!»
\* كاهش تحريك
عفاف، به معناى زندانى شدن درون خانه و ارتباط نداشتن با هيچ كس نيست؛ بلكه به معناى «پاكى جنسى» است كه گاهى با كاهش تماس، محقّق مىشود و گاهى با خروج پاك و تماس پاك. انسان عفيف، كسى نيست كه از خانه خارج نمىشود يا با هيچ كس (از جنس مخالف) ارتباط برقرار نمىسازد. وى انسانى است كه اگر از خانه خارج شود، خروجى پاك خواهد داشت و اگر با ديگران تماس داشته باشد، تماسى پاك دارد. كاهش تحريك، يك مبناى عقلانى دارد و آن، نظريّه كنترل ورودى به جاى كنترل خروجى است. در خويشتندارى غربى، بيشترين تأكيد بر كنترل خروجى است و يكى از دلايل ناكارآمدى آن را نيز بايد همين دانست و وقتى اطّلاعات تحريككننده وارد روح و روان انسان شد، كنترل خروجى و مهار كردن غريزه جنسى، مشكل مىشود؛ ولى اگر از آغاز، ورودىها كنترل شوند و از ورود عوامل تحريككننده به روح و روان جلوگيرى شود، مهار غريزه و تحقّق خويشتندارى، آسانتر خواهد بود.
خروج و تماس پاك، يعنى خروج و تماس بدون تحريككنندگى. از اينرو، بايد آنچه را موجب تحريك جنسى مىگردد و ممكن است خطراتى در پى داشته باشد، شناخت و سازوكار لازم را براى آن تدارك ديد. زمينههاى تحريك جنسى، عبارتند از بينايى (ديدن صحنههاى تحريككننده)، گويايى (گفتن سخنان تحريككننده) شنوايى (شنيدن