هنگامى كه در يك موضوع به قدر كافى علم نداريم، بايد با متخصّص آن مشورت كنيم. خوبى مشورت در اين است كه اگر بعدها، در دنيا يا آخرت، خلاف آن كشف شد، يعنى فهميديم كه بايد كار ديگرى انجام مى‌داديم، معذوريم؛ چون با رجوع به مشاور عالم و با به كار بستن توصيه‌هايش به حجّت عمل كرديم.

امّا اگر بدون علم عمل كنيم، جاهل مقصّريم‌[١] و در پيشگاه خداوند متعال عذرى نداريم.[٢]

با نوشتن، مى‌توانيم در تصميمات مهم، ذهنمان را مرتّب كنيم و منطقى و درست و دقيق تصميم بگيريم. ضمناً مى‌توانيم مطالب نوشته شده را به مشاور بدهيم تا سريع‌تر به مطالب ما آگاه شود و بهتر راهنمايى‌مان كند.

٥. دعا:

از خداوند متعال بخواهيم حق را به ما بنماياند و توفيق طاعت را نصيبمان كند. خداوند متعال مى‌فرمايد: «مرا بخوانيد تا پاسختان دهم و يارى‌تان كنم‌.»[٣]

٦. اقدام:

پس از مشاوره و تفكّر، تصميم بگيريم و با توكّل به خدا، اقدام كنيم و از سختى راه نترسيم.[٤]

٧. عزم و پشتكار:

تا آخرين دم بر سر تصميمان بمانيم؛ نه اينكه در ميانه راه، هر روز دچار شك و دو دلى باشيم؛[٥] البتّه گاهى شرايط تغيير مى‌كند و بايستى انعطاف داشته باشيم؛ امّا در بسيارى از موارد اين‌گونه نيست و به اندك بهانه‌اى كارمان را رها و كار ديگرى را شروع مى‌كنيم.

٨. تفويض:

نتيجه را به خداوند متعال واگذار كنيم و بدانيم وظيفه ما تنها كوشش و پشتكار است.[٦]

گاهى كه مشورت و انديشه، ترديدها را از بين نمى‌برد، مى‌توانيم از خداوند طلب خير كنيم و استخاره بگيريم. البتّه مراقب باشيم كه گاهى نيازى به استخاره نيست؛ مانند زمانى كه به قدر كافى تحقيق و تفكّر نداشتيم يا زمانى كه با توجّه به بررسى‌ها به نتيجه رسيديم؛ ولى مى‌خواهيم دلمان آرام شود؛ امّا بايد استخاره در محلّ خودش و با آدابش گرفته شود.

كلام آخر اينكه، به ياد داشته باشيم آنچه موجب سعه وجودى، تكامل آدمى و تقرّب به خداست، بيش از هر چيز، توجّه به خدا و كوشش براى خداست. بنابراين تلاش براى خدا، در تعالى روح ما مؤثّر است و ما را به خدا نزديك مى‌كند. تلاش ماست كه مهم است؛ نه نتيجه.[٧] پس براى خدا فكر كنيم، تلاش كنيم و نتيجه را به او بسپاريم.

همواره و در پايان، با خداوند متعال مناجات كنيم و بگوييم:

«اللّهمَّ وفّقنا بما تحبّ و ترضى و اجعل عواقب امورنا خيراً؛

بار خدايا! ما را به آنچه دوست مى‌دارى و رضايت مى‌دهى، موفّق بدار و سرانجام امورمان را خوش گردان‌.»

پى‌نوشت‌ها:

[١]. «وَالَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا»، سوره عنكبوت، آيه ٦٩.

[٢]. «مَنْيَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ»، سوره طلاق، آيه ٣.

[٣]. «مَنْيَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ»، همان، آيات ٢ و ٣.

[٤]. «ياأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقاناً»، سوره انفال، آيه ٢٩.

[٥]. جاهل مقصّر كسى است كه در آموختن كوتاهى كرده و به تكليفش نرسيده است و عذرى هم ندارد؛ امّا كسى كه تلاش كرده و به علم نريده است، جاهل قاصر است و عذر دارد.

[٦]. «فَسْئَلُواأَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ»، سوره انبياء، آيه ٧.

[٧]. «ادْعُونِيأَسْتَجِبْ لَكُمْ»، سوره غافر، آيه ٦٠.

[٨]. «فَإِذاعَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ»، سوره آل عمران، آيه ١٥٩.

[٩]. «إِنْتَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا فَإِنَّ ذلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ»، سوره آل عمران، آيه ١٨٦، «إِنَّالَّذِينَ قالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا فَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ»، سوره احقاف، آيه ١٣.

[١٠]. «أُفَوِّضُأَمْرِي إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصِيرٌ بِالْعِبادِ»، سوره غافر، آيه ٤٤.

[١١]. «وَأَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى‌»، سوره نجم، آيه ٣٩.

منبع: مجلّه خلق، شماره ٥٤، مرداد و شهريور ١٣٩٥، صص ٣٧- ٣٨.