ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٦٧ - آموزش مسائل جنسى در رسانه ملّى
اشاره:
سلامت جنسى به معناى برخوردارى هر يك از زن و مرد از رابطه جنسى مشروع، عاطفى، به موقع و همراه با صفا و صميميت و رعايت حقوق و احترام متقابل با همسر خود است؛ رابطهاى كه زمينهساز سلامت جسمى، آرامش روانى و رشد معنوى هر يك از زوجين، تحكيم بنياد خانواده، توليد نسل شايسته و ايجاد جامعهاى سالم است.
با توجّه به ضرورت و اهمّيت توجّه نظام اسلامى به موضوع سلامت جنسى افراد جامعه، در گفتوگو با دكتر محمد روشن، دانشآموخته حوزه و دانشگاه و عضو هيئت علمى و سرپرست پژوهشكده خانواده «دانشگاه شهيد بهشتى» به بررسى وجوه مختلف اين موضوع، به ويژه ضرورت آموزش جنسى پيش از ازدواج، به عنوان يكى از پيشنيازهاى سلامت جنسى، پرداختهايم.
گفتوگو با دكتر محمّد روشن، دكتراى حقوق خصوصى و خارج فقه و اصول، عضو هيئت علمى و سرپرست «پژوهشكده خانواده دانشگاه شهيد بهشتى»
تهيه و تنظيم: دكتر ابراهيم شفيعى سروستانى
\* نظام اسلامى در زمينه تأمين سلامت جنسى اقشار گوناگون جامعه، چه وظايف و مسئوليتهايى بر عهده دارد؟
من به «حقّ بر سلامت» قائل هستم. حقّ بر سلامت، اين است كه همه افرادى كه در جامعه زندگى مىكنند، حاكميت وظيفه دارد آنها را در شرايط سالم و سلامت نگه دارد. جزو حقوق مردم اين است كه دولت واكسنهايى را كه بايد يك كودك يا بزرگسال بزند، به موقع معرفى كند و آنها را در دسترس همگان قرار دهد؛ هر عامل بيرونى را كه موجب تهديد سلامت جسمى مردم است، كاهش دهد و حتّى به صفر برساند؛ مثلًا افرادى كه در اتوبانها زندگى مىكنند، حق دارند بگويند صداى اتوبان، ما را اذيت مىكند. شهردارى هم بايد ديوارهاى نيمدايره درست كند تا صوت به اتوبان برگردد و به آپارتمانهاى مردم منتقل نشود يا مردمى كه در اطراف فرودگاه مهرآباد زندگى مىكنند، حق دارند از سازمان هواپيمايى كشورى بخواهند كه در ساعاتى از روز، هيچ پروازى در اين فرودگاه انجام نشود؛ چون آلودگىهاى صوتى، سلامت آنها را به مخاطره مىاندازد. پس سلامت جسمى و روحى دو عامل هستند كه حاكميت بايد نسبت به آنها اهتمام داشته باشد. بخشى از سلامت روحى و جسمى، ايجاد سلامت جنسى است و طبيعى است كه ما مكلّف هستيم اينها را رعايت كنيم.
\* بر اساس آموزههاى فقهى و حقوقى اسلام، چه اصول و چارچوبهايى بر آموزشهاى جنسى به اقشار گوناگون جامعه حاكم است؟
مايلم در اين زمينه، به آداب و سنن بپردازم. در روستاهاى ما وقتى ازدواج صورت مىگيرد، افرادى هستند آموزشهاى لازم را به عروس يا داماد مىدهند. اين نظام سنّتى، نظام درستى بوده است؛ يعنى فردى كه از نظر سنّى به داماد نزديك بود، آموزشهاى لازم را به داماد مىداد و مستهجن هم نبود. متأسّفانه بعضى از اين سنّتها متروك شده است و عملًا آموزشهاى جنسى به وسيله چيزهايى انجام مىگيرد كه خود اينها در آموزش و بهرهبردارىهاى جنسى، انحرافآور است؛ حتّى گاهى اوقات مىگويند اشكال ندارد، ما تجويز مىكنيم كه يك سى دى يا برنامه تلويزيونى فلان را نگاه كنيد و گاهى اوقات متخصّصان، افراد را به چنين موردهايى ارجاع مىدهند؛ ولى غافلند كه اين رابطهها، استاندارد و درست نيست. همچنين آنها مبتنى بر انسانيت و شرافت انسانى نيست. صرف لذّتجويى و نفعگرايى محض است. بايد اين كار را به درستى انجام دهيم و لازم است براى اينكه سلامت جنسى افراد حفظ شود، در سنين مناسب، آموزشهاى مختلفى بدهيم. الآن درسى با عنوان «شكوه همسردارى» در دانشگاه وجود دارد. افراد در اين واحد درسى، آموزش مىبينند كه چگونه خانههايشان را اداره كنند، با همسرشان چگونه رفتار كنند و بعد هم طرفين انتظارات جنسى متعارفى كه وجود دارد، برآورده كنند.
در روايات داريم كه افراد از ائمّه (ع) راجع به مسائل ريز جنسى سؤال مىكردند و آنها جواب مىدادند؛ يعنى كسى از امام معصوم (ع) درباره رابطه جنسىاش سؤالهايى را مىپرسد و به امام مىگويد كه اين رابطه درست است يا غلط. اگر اين سؤال، سؤال بدى باشد، امام معصوم (ع) كه فعل، قول و تقريرش براى ما سنّت است، بايد به او بگويد كه چرا اين سؤال را مىكنى؟ مىبينيم امام دقيقاً پاسخ مىدهد. در مورد مسئله خاصّى از امام سؤال مىشود كه من مىخواهم چنين بهرهمندى جنسى از همسرم داشته باشم. آيا مىتوانم يا نه؟ جالب است كه امام ضمن اينكه توضيح مىدهد، مىگويد ما اينگونه بهرهمندى جنسى نداريم؛ يعنى نه اينكه حرام است؛ بلكه ما اينگونه عمل نمىكنيم. حال بعضى فقها از اين، حكم حرمت فهميدهاند يا بعضى فقها بر كراهت شديد حمل كردهاند و بعضى فقها مىگويند انجام اين عمل مجاز است. در واقع، امام معصوم (ع) نمىخواهد به اين شيوه ارتباط داشته باشد؛ ولى اين آدم مىخواهد. پس براى او مجاز است.
پس پرسيدن اينگونه سؤالات اشكال نداشته است و امام معصوم هم بدون سانسور پاسخ مىداد. از فعل امام معصوم (ع) نتيجه مىگيريم كه آموزش اين سؤال و جواب بىاشكال است، منتها نبايد به استهجان كشيده شود. همين كلاسهايى كه با عنوان «تنظيم خانواده» در دانشگاه برگزار مىشد كه در حدّ خودش، بهداشت جنسى و راههاى پيشگيرى را به بچّهها آموزش مىداد، متأسّفانه گاهى اوقات به صورت مستهجن ارائه مىشد كه اين كار خلاف اخلاق است و نبايد انجام شود. مسائل جنسى را بايد در زمان مناسب و سنين درست و با رعايت اخلاق، آموزش داد.
\* ارضاى درست و كامل نيازهاى جنسى زوجين در تحكيم بنيان خانواده، چه جايگاه و نقشى دارد؟
يكى از مشكلاتى كه در حال حاضر وجود دارد، اين است كه خانوادهها آن انسجامى را كه بايد داشته باشند، ندارند. يكى از دلايل آن هم اين است كه افراد وقت كمترى براى اعضاى خانواده مىگذارند و وقتى هم كه در خانه حضور دارند، عملًا تلويزيون متكلّم وحده شده و بقيه حواسشان به اين است كه عاقبت اين سريال يا فيلم چه خواهد شد و اعضاى خانواده با هم گفتوگو نمىكنند. از طرف ديگر، تكنولوژىهاى جديد، باعث گسست خانوادهها شده است؛ به اين معنا كه گاهى اوقات شش يا هفت نفر در مهمانى هستند؛ يكى مىخندد، يكى عبوس است و يكى با دقّت جواب