ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٧٤ - ٦ آمادگى، تلاش عملى و زمينه سازى
عناصر اخلاقى تشكيلدهنده انتظار
مهدى نيلىپور
انتظار، فضيلتى اخلاقى- عرفانى است كه روح را تعالى مىبخشد و تحوّلآفرين و تربيتكننده انسان است. اين فضيلت اخلاقى در زندگى فردى و جمعى بشر، آثار و بركات فراوانى خواهد داشت. مفهومشناسى و موشكافى اين واژه، ما را در كسب و تداوم آن يارى خواهد نمود و فراوانى ثمرات در اين فضيلت را براى ما آشكار خواهد ساخت. به عبارتى، انتظار فضيلتى است مركّب از فضايل ديگر كه تحصيل آن كارى بس دشوار و البتّه بسيار پرپاداش و پرنتيجه خواهد بود. به همين دليل در روايات اهل بيت (ع) از اين حالت با تعابير ذيل ياد شده است. پيامبر گرامى اسلام (ص) مىفرمايند: «برترين عبادت، انتظار فرج است»[١] و «برترين كارهاى امّت من، انتظار فرج و گشايش خداوند است».[٢] و مىفرمايند: «برترين تلاش امّت من، انتظار فرج است».[٣] امام على (ع) نيز فرمودند: «در انتظار فرج و گشايش باشيد و از رحمت خدا نااميد نشويد، زيرا محبوبترين كارها نزد خداوند عزّوجلّ، انتظار فرج است».[٤]
در اينجا لازم است به تجزيه مفهومى اين واژه و تبيين عناصر تشكيلدهنده و تسريع كننده آن بپردازيم تا زمينه تحصيل و بازشناسى آن ميسور و آسان گردد.
١. اميد
اوّلين جزء و معناى سازنده انتظار، اميد و رجا است، زيرا در صورت يأس مطلق و عدم اميدوارى، حالت انتظار در انسان شكل نمىگيرد و تحقّق خارجى پيدا نمىكند. امام على (ع) مىفرمايند: «در انتظار فرج و گشايش باشيد و از رحمت خدا نااميد نشويد».[٥]
٢. معرفت و اطمينان
دومين جزء از اجزاى حالت انتظار، شناخت امر منتظَر و اطمينان به وقوع آن مىباشد، زيرا در صورت عدم يقين و عدم اطمينان به امرى، حالت انتظار در انسان منعقد نخواهد شد.
٣. نزديك ديدن
سومين جزء از اجزاى تشكيلدهنده انتظار، نزديك ديدن امر مورد توقّع و اعتقاد به قرب زمانى آن مىباشد، زيرا دور ديدن و استبعاد زمانى نسبت به آن امر با حالت انتظار سازگارى نخواهد داشت. در دعاى عهد بيان مىكنيم: «إِنَّهُمْيَرَوْنَهُ بَعِيداً وَ نَراهُ قَرِيباً؛[٦] آنها آن را دور مىبينند و ما نزديكش مىبينيم».
٤. محبوبيّت موضوع
اگر حادثه و امرى محبوب انسان باشد، مطلوب او نيز قرار خواهد گرفت و اگر چيزى مطلوب او شد، تمامى تلاشها و فعّاليّتهاى وى در راستاى رسيدن به آن مطلوب صورت خواهد گرفت، لذا محبوبيّت امر فرج و انتظار، انسان را به يك منتظر واقعى، مصلح دلسوز و عاشق بىقرار تبديل مىكند.
٥. منفور بودن شرايط موجود و مأيوس شدن از آن
در صورتى كه فردى شرايط موجود را بهترين شرايط بداند، انتظار امرى جديد براى او تحقّق نخواهد يافت. امّا اگر با تحقيق در حوادث ايّام و انواع ظلمها، تباهىها و فسادها به مطلوب نبودن شرايط موجود اذعان نمود، حالت انتظار براى ايجاد شرايطى جديد و نو براى او فراهم مىآيد. امام رضا (ع) مىفرمايند: «همانا فرج و گشايش پس از نااميدى مىآيد».[٧]
٦. آمادگى، تلاش عملى و زمينهسازى