ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٥٠ - عراق، وهّابيّت و ايران

عراق، وهّابيّت و ايران‌

وهّابيّت ديدگاه جديدى در مذهب سنّى حنبلى است كه بنيان‌گذار آن محمّد بن عبدالوهّاب (١١٧٠- ١٠٨٢ ش.) از علماى سنّى عربستان سعودى است. وى، پيرو ابن تيميّه بود و با ايدئولوژى‌هاى شيعه، تصوّف و ... آن زمان به مخالفت برخاست. محمّد بن عبدالوهّاب تنها به حديث و قرآن اعتقاد داشت و واسطه كردن شخص و بندگان خدا را كفر به خدا و شرك مطلق مى‌دانست.

محمّد بن عبدالوهّاب در سال ١٠٨٢ در عونيه نجد متولّد شد و در دمشق به تحصيل پرداخت. وى از علماى حنبلى، آراى ابن تيميّه متوفّى در سال ٧٠٦ و ابن قيّم الجوزيّه شاگرد او (م ٧٥١) را آموخت. ابن عبدالوهّاب به بغداد و بصره مسافرت و مذهب حنبلى را تكميل كرد و در بازگشت، محمّد بن سعود را كه بر قبائل عتوب و عنزه امارت داشت، به وهّابيّت فراخواند و او نيز اين عقيده را پذيرفت و افكار محمّد بن عبدالوهّاب را شعار حكومت خود كرد. وى براى نشر اين افكار با شهرهاى مجاور خود پيكارها كرد و مركز حكومت خود را درعيه قرار داد، در آن زمان رياضى‌ها از دعوت او سرپيچيدند و دهام بن دواس، امير رياض با ابن سعود سال‌ها پيكار كرد تا عاقبت مغلوب شد و حكومت رياض به ابن سعود رسيد. پس از ابن سعود، پسرش عبدالعزيز بن سعود به امارت رسيد. او نيز براى نشر آئين وهّابيّت كوشش‌ها و جنگ‌ها كرد. در سال ١١٧٩ پانزده هزار تن از وهّابيّون براى پاك كردن شهر كربلا از آنچه «نمادهاى شرك» مى‌ناميدند به شهر كربلا حمله كرده و خزينه و حرم حسين بن على (ع)- سوّمين امام شيعيان- را به كلّى تخريب كردند. چون اين خبر منتشر شد، فتحعلى‌شاه قاجار، پادشاه وقت ايران، صد هزار لشكر فراهم كرد و سليمان پاشا والى بغداد نيز لشكرى جدا برانگيخت كه با لشكر وهّابيّون در صحراى نجد رزم كنند لكن در ايران جنگ روسيه پيش آمد و در عراق جنگ كردها براى برپايى كشور مستقلّ خودشان برپا شد و بدين صورت تفكّر وهّابيّت به شكلى قدرتمند ظهور كرد.

بنابر روايات شيعيان، افكار محمّد بن عبدالوهّاب منجر