قاچاقچيان موادّ مخدّر مدّت‌هاى طولانى است كه عراق را به عنوان نقطه عبور براى هروئينى كه از ترياك در آزمايشگاه‌هاى افغانستان توليد مى‌شود، مورد استفاده قرار داده اند. اين هروئين از طريق ايران به بازارهاى ثروتمند عربستان سعودى و كشورهاى حاشيه خليج فارس فرستاده مى‌شود. آن‌طور كه شايع است، تشكيلات مخفى صدام حسين در بصره، در اين تجارت غير مجاز شركت داشته است.

تاكنون خشخاش در عراق كشت نمى‌شده است و كشت آن در جنوب عراق يك قانون شكنى است. احتمال ندارد كه تصميم كشاورزان به اين كار خود انگيخته باشد. گفته مى‌شود كه باندهاى تبهكار كه به اتومبيل‌ها و سلاح‌هاى مناسبى مجهّزند و سازماندهى خوبى هم دارند، هزينه كشت را مى‌پردازند. دليل خاصى هم وجود ندارد كه كشت خشخاش در زمين‌هاى مرطوب و هواى خيلى گرم و سوزان جنوب عراق ميسّر نباشد.

اين منطقه از ٣٤٠٠ سال پيش از ميلاد، زير كشت خشخاش بوده است و قوم باستانى سومرى آن را «هول ژيب» مى‌گفتند كه به مفهوم «كشت شادى» است. مطالب بعضى از منابع قديمى‌تر در اين مورد، از لوح‌هايى نقل شده اند كه در خرابه‌هاى نيپور در غرب ديوانيه كشف شده و درباره كشت خشخاش بوده است.

درگيرى بين شبه نظاميان، اساساً درمورد كنترل منابع و ايجاد پايگاه‌هاى قدرت است. طبق يكى از گزارش‌ها، انگيزه اوّليه افزايش خشونت در دو ماه گذشته در ديوانيه، رقابت براى كنترل محصول ترياك بود ولى به سرعت تبديل به جنگى در مورد منطقه نفوذ شده است.

مانند افغانستان پس از سقوط طالبان در سال ٢٠٠١، در اثر هرج و مرج، شرايط ايده آلى براى گروه‌هاى بزهكار و

قاچاقچيان و توليد كنندگان مواد مخدر به وجود آمده است. تفاوت در اين است كه افغانستان مدت‌هاى طولانى يك توليد كننده عمده ترياك بوده است و تجربه آزمايشگاهى زيادى در تبديل ترياك به هروئين دارد. طالبان به فرمان رهبر خود- ملّا عمر- كشت خشخاش را به وسيله كشاورزان در بخش‌هايى از افغانستان كه زير كنترل طالبان بود متوقف كرد. كشاورزان نزديك به شهر جنوبى قندهار، به محض اينكه آمريكا شروع به بمباران افغانستان كرد گل كلم‌ها را از خاك بيرون كشيدند و به جاى آن خشخاش كاشتند.

كنترل و تسلّط ارتش بريتانيا در حوالى بصره و ساير استان‌هاى جنوبى هميشه ضعيف و كم جان بوده است و اكنون دارد به پايان مى‌رسد. اگرچه دولت بغداد صحبت از تحويل گرفتن تدريجى امنيت استان‌ها از بريتانيا و آمريكا مى‌كند امّا برندگان در عراق نوين ميليشياها هستند كه اغلب جانى و خطاكارانى نشان داده مى‌شوند كه نيروهاى امنيتى را زير سلطه خود دارند.

ديوانيه در استان قادسيه است كه هرگز زير كنترل بريتانيا نبوده است. قاچاقچيان هروئين در عراق تاكنونبه ميزان بسيار زيادى از قاچاق موادّ مخدّر سودهاى كلانى برده‌اند زيرا به دليل وسعت مرزها كه اغلب هم بدون محافظ است، قاچاق از اين طريق بسيار آسان است ولى يك عامل بازدارنده هم در كشت خشخاش وجود دارد و آن اين است كه عراقى‌ها خودشان زياد مصرف كننده هروئين نيستند.

از شروع توليد ترياك در اطراف ديوانيه، بعضى از گروه‌هاى تبهكار فكر مى‌كنند اگر الگوى افغانستان را دنبال كنند به پول زيادى دست خواهند يافت و با اين فرض كه از كشت خشخاش سود بيشترى به دست مى‌آيد تا از كشت برنج، احتمال دارد بسيارى از كشاورزان كم درآمد در آينده به كشت اين محصول جديد بپردازند.