سعادت از نگاه فارابى - جابری مقدم، علی اکبر - الصفحة ١٠٤ - شناخت لذت و رنج

شناخت لذت و رنج‌

١٤. لذاتى كه در پى افعال پديد مى‌آيند، يا لذت محسوس‌اند يا لذت مفهوم و هريك يا زود مى‌آيند و زود مى‌روند و يا دير مى‌آيند و اى بسا كه بمانند. اذيت و رنج نيز چنين است و هريك از اين لذات به دو شكل در پى افعالى كه آن‌ها را ايجاد مى‌كنند پديد مى‌آيند، يا اين‌كه شأن فعل اين‌طور است كه لذت يا درد و اذيت، به طور دايمى پس از آن پديد مى‌آيند يا مثل دردى كه پس از سوختن وجود دارد يا لذتى كه پس از جماع وجود دارد، يعنى شأن سوختن است كه حيوانى دچار آن شود، پس آز آن درد و رنج مى‌كشد و يا اين‌كه از پس فعل، دردى هست به اين شكل كه به وسيله شريعت اين درد عارض مى‌شود. پس درد در پى فعل مى‌آيد بدون اين‌كه شأن فعل اين باشد كه درد به طور دايمى در پى آن باشد.

اين درد و اذيت، مثل حال زناكار يا كشتن قاتل است و افعال جميله‌اى كه در پى آن‌ها براى مدتى كوتاه اذيتى هست؛ بى‌شك در پس آن لذتى خواهد بود و افعال قبيحه‌اى كه براى مدتى كوتاه لذتى در پى خود ايجاد مى‌كند، به طور قطع در پس آن اذيت و رنجى هست، بنابراين سزاوار است لذاتى كه با انجام دادن فعلى حصال مى‌شوند و دردهايى كه در پى آن مى‌آيند را در نظر بگيريم و آن لذاتى را كه زود مى‌آيند و زود مى‌روند و پس از رفتنشان درد و رنج به جا مى‌گذارند را تشخيص دهيم و هروقت به فعل قبيحى به دليل لذتى كه گمان مى‌كنيم در پى آن به طور زودگذر برايمان حاصل مى‌شود ميل‌