سعادت از نگاه فارابى - جابری مقدم، علی اکبر - الصفحة ٦٤ - عوام و خواص

معقول، با براهين يقينيه ارائه مى‌نمايد و علومى ديگر؛ همين معلومات را عينا اخذ كرده، روش اقناع را پيش گرفته يا آن‌ها را تخيل مى‌نمايند تا بدين‌وسيله تعليم جمهور امّت‌ها و اهل شهرها آسان شود و اين بدان دليل است كه امّت‌ها و شهرنشينان داراى خواص و عوام هستند و عامه كسانى هستند كه خود كوتاهى مى‌نمايند، يا كسانى كه راه درست مواجهه با آن‌ها اين است كه در تعاليم نظرى آن‌ها به آن‌چه در نگاه ابتدايى، رأى مشترك مردم ايجاب مى‌كند اكتفا نمود و خاصان كسانى هستند كه در هيچ‌يك از معلومات نظرى خود به آن‌چه نظر مشترك و ابتدايى مردم ايجاب مى‌كند اكتفا نكرده، بلكه آن‌چه به آن اعتقاد مى‌ورزند و آن‌چه مى‌دانند را از روى مقدماتى به دست آورده و معتقدند كه نهايت به دنبال رفتن و تعقيب را در مورد آن مقدمات انجام داده‌اند. ازاين‌رو است كه هركسى در مورد خودش گمان مى‌كند كه در يك امر خاص به آن‌چه نظر مشترك اوليّه اقضا مى‌كند اكتفا نكرده، خود را در آن امر، از خواص به حساب آورده و ديگران را عامى مى‌شمارد و ازاين‌رو است كه شخص حاذق در هر صناعتى خاص ناميده شده است؛ چراكه در موردش معلوم است كه او در آن‌چه اين صناعت شامل آن مى‌شود به آن‌چه اقتضاى راهى مشترك ابتدائى است اكتفا نكرده، بلكه آن را تا دورترين نقطه تعقيب كرده است و در عين‌حال به هركس كه فاقد نوعى برترى مدنى بوده و صناعتى نيز ندارد كه از آن برترى مدنيش معلوم شود، عامى گفته مى‌شود يا به كسانى كه صناعتشان صناعتى است كه به وسيله آن فقط