اگر چشم و گوش هم در اين زمينه، نقش دارند و دريچه‌اى به روى معرفت بر ما مى‌گشايند، اينها همه ابزار ادراك و شناخت قلبند. در قلمرو وجود ما، آن چه تلاش باطنى به سوى خدا و در راه خدا دارد، دل است و اندام ظاهرى، اسباب اين حركت باطنى‌اند و همچون ابزار و خدمتكار، در خدمت و استخدام آن «هادى درونى» و «گيرنده قلبى» اند.

فساد و صلاح، در دل پديد مى‌آيد، آن گاه به اعضا سرايت مى‌كند.

فجور و فلاح و زمينه‌هاى سعات و شقاوت نيز ابتدا در باطن بروز مى‌كند و سپس علنى مى‌شود.

اگر بحث از «طاعت»، «تمرد»، «قبول» و «عصيان» است، ريشه آن در درون است.