درونى فرو مى‌ريزد و تمرين، سبب مى‌شود كه مثلًا حرف زدن در جمع يا سؤال در كلاس يا خواندن متنى در يك مراسم يا كنفرانس دادن در حضور ديگران و ... براى انسان عادى شود.

آنچه گذشت، نكاتى چند درباره «كلام» بود.

يقيناً اينها همه مطالب نيست. نه همه مشكلات مطرح شد، نه همه راه حل‌ها.

خوب است كتابهايى كه در زمينه «فنّ خطابه» و «آيين سخنرانى» و «روش سخنورى» و ... نگاشته شده است، بيشتر و دقيق‌تر مطالعه شود، چرا كه در آنها رهنمودهاى عملى بيشترى براى موفقيّت در اين زمينه وجود دارد.

حرف زدن، اين كار به ظاهر ساده كه همگان با آن سر و كار داريم، آن هم از صبح تا شب، در خانه و بيرون، با آشنا و ناآشنا، براى خود فوت و فنّ خاص دارد. آموختنش هم لازم و مفيد نيست. بى جهت نيست كه غربى‌ها درباره «آيين سخنرانى» كتاب مى‌نويسند و شرقى‌ها در زمينه «فنّ خطابه» دست به تأليف مى‌زنند.

از اين روش سود بجوييم تا كلام، پل ارتباطى ما و ديگران شود.