بعضى از صحابه به لزوم دريافتِ احكام از قرآن و سنّت فرا مى خواندند و در برابر آن ، رأى و اجتهاد را برنمى تافتند ، و بعضى ديگر به مشروع بودن سخن بزرگان صحابه و صحّتِ اجتهاد آنها در برابر نص روى آوردند ; به اين دليل كه آنان ملاكاتِ احكام و روح تشريع را مى شناسند !

دسته اول ، شيوه طاعت و امتثالِ احكامِ خدا و رسول را ـ به طور مطلق ـ پيمودند و به خود و ديگران اجازه نمى دادند كه در احكام شرعى به آراى شخصى و اجتهاداتِ به دست نيامده از نصّ عمل كنند .

امّا دسته دوم ـ بعضى مجتهدان[١] ـ در محضر پيامبر (صلى الله عليه وآله) به رأى خويش فتوا مى دادند و با وجود نص ، در پى مصلحت برمى آمدند . اينان گرچه رسالتِ پيامبر را پذيرفتند ، ليكن قداست و مكانتى را كه خدا به پيامبر ارزانى داشت ، قائل نبودند و در بسيارى اوقات برخوردشان با پيامبر به گونه اى

[١] . اجتهادى كه خدا و پيامبر و امامان اهل بيت (عليهم السلام) از آن نهى كرده اند ، همان فتوا به رأى است (وچيزهايى مانند قياس و استحسان و مصالح مرسله و ) همراه با ترك نصوص قرآنى و نبوى يا بازى كردن با مفاهيمِ اين نصوص .