اختلاف در وضو چرا ؟ - الشهرستاني، السيد علي - الصفحة ٤٣
دوران ثابت مى كند : نخست ، اجتهاد و رأى كه خليفه آن را رهبرى مى كرد ، دوم ، تعبّد محض كه محدّثان ، سردمداران آن بودند .
به سخن دیگر در آن دوران دو وضو وجود داشت:
١-وضو عثمان
٢-وضو محدثان
عثمان خواست گروه اهل حديث را نادان جلوه دهد ، گفت : «احاديثى نقل مى كنند كه نمى دانم آنها چيست» با اعتراف عثمان به اينكه آنان از پيامبر (صلى الله عليه وآله)روايت مى كنند ، بى آنكه جرأت كند آنها را دروغ گو شمارد يا به حديث سازى متّهم سازد .
هرگاه ملاحظات زير را به اين دو عبارت بيفزاييم ، روشن مى شود كه بى هيچ ترديدى در زمان عثمان اختلاف در وضو روى داده است .
الف) عدم وجود بيانى در چگونگى وضو از سوى ابوبكر وعمر ، و حتّى در دست داشتن عبارتى از عمر كه دلالت بر مسح بر پاها مى كند ; با توجه به اينكه عينى در «عمدة القارى» اسم عُمَر را در شمار مسح كنندگان مى آورد.[٦٩]
همچنين از عبدالله بن عُمَر ، خبر مسح بر پاها رسيده است . طحاوى به سندش از نافع ، از ابن عمر نقل مى كند كه وى هنگامى كه وضو مى گرفت و كفش هايش به پا بود ، با دستش بر پشت پاها مسح مى كشيد و مى گفت : رسول خدا (صلى الله عليه وآله) اين چنين مى كرد .[٧٠]
[٦٩] . عمدة القارى ٢ : ٢٤٠ -
[٧٠] . شرح معانى الآثار ١ : ٣٥ ، حديث ١٦٠ -