اختلاف در وضو چرا ؟ - الشهرستاني، السيد علي - الصفحة ٩٠

و نيز عبدالله بن عُمَر که مردم را به اَخذِ دين از عبدالملك برمى انگيخت .[١٨٨]

ابو هُرَيره از داعيان به سكوت در برابر ظلم امويان بود ،[١٨٩] و عائشه فقيه ترين مردمان و نيكو رأى ترين آنها[١٩٠] و 

همه اينها براى تضعيفِ اركانِ فقه تعبُّد محض و تحريف وضوى نبوى ، در يك صف درآمدند . به همين جهت است كه شمار مؤيّدانِ وضوى عثمان ، در عصر امويان ، فزونى مى يابد (در حالى كه در زمان عثمان و پيش از آن ، وضوى ثُنائى مسحى رجحان داشت) .

على رغم همه تلاش هاى دولت اموى ، تابعان پيامبر و قائلان به وضوى مسحى ، باقى ماندند ; اَمثال : عروة بن زُبير ، حسن بصرى ، ابراهيم نَخَعى ، شعبى ، عِكرِمه ، علقمة بن قيس ، امام باقر و صادق (عليهما السلام) و ديگران .

امويان ـ هرچند به وضوى غسلى فراخواندند ـ ولى نتوانستند با وضوى مسحى مقابله كنند . در وضوى ائمّه (عليهم السلام) تا اواخر عهد اموى ، تقيّه مشاهده نمى شود ; امام باقر (عليه السلام) به توصيفِ وضوى پيامبر (صلى الله عليه وآله) مى پرداخت ، بى آنكه به اين قيل و قال ها اعتنا كند .

[١٨٨] . بنگريد به ، تاريخ بغداد ١٠ : ٣٨٩ ; المنتظم ٦ : ٣٩ - به ابن عمر گفته شد كه پس از او از چه كسى احكام شريعت را بپرسيم ؟ گفت : مروان پسر فقيهى دارد ، از او سؤال كنيد .

[١٨٩] . بنگريد به ، كتاب الأموال : ٤١٢ ; الشعر والشعراء : ٣٩٢ -

[١٩٠] . المستدرك على الصحيحين ٤ : ١٤٠ - قائل اين قول ، عطاء بن اَبى رباح است كه دستش در جنگ با عبدالله بن زبير قطع شد . بنى اميه به جارچى دستور داد بانگ بزند كه .: جز عطا براى مردم فتوا ندهد ! (بنگريد به ، تهذيب التهذيب ٧ : ١٨١) .