عوامل تربيتى و روانى و سياسى و اجتماعى گوناگونى عثمان را به ابداعِ وضوئى نو برانگيخت ; تا جايى كه به سه بار شستن اعضا گرايش يابد و سپس به شستن سر و پا ـ به جاى مسح ـ حكم كند . بعضى از آن عوامل چنين اند :

١ - عثمان خود را سزاوار قانون گذارى مى دانست و شأنِ خويش را از ابوبكر و عُمَر كمتر نمى ديد ، چرا براى آن دو فتوا جايز باشد و براى او نه ؟ با اينكه همه جزو مكتب اجتهاد و رأى اند و هر كدامشان خليفه پيامبر به شمار مى آيند !

٢ - وى به ظواهر دينى سخت چسبيده بود . هنگام ساخت مسجد النبى ، وى يك خشت حمل مى كرد و آن را از خود دور نگه مى داشت ، و آن گاه كه خشت را مى گذاشت ، دستانش را فُوت مى كرد و به جامه اش مى نگريست (كه كثيف نشده باشد) اگر گردى بر آن نشسته بود ، فُوت مى كرد . همه اينها بدان جهت بود كه وى نسبت به نظافت وسواس داشت .[١٥٢]

[١٥٢] . بنگريد به ، العقد الفريد ٥ : ٩٠ -