سياستِ دفاعى روى آورد ; با اينكه در دورانِ خلافتِ خويش از به كار گيرى خشونت و زور پروا نداشت ، معترضان بر سعيد بن عاص را به كوفه تبعيد كرد (چنان كه ابوذر را به بيابان رَبَذَه فرستاد) ابن مسعود را از قرائت قرآن بازداشت و بعضى از دنده هاى او را شكست ، عمّار را لگدى كوفت كه بادِ فَتْق گرفت ، حضرت على (عليه السلام) را به جهت مشايعت ابوذر و اعتراض در برابر تبعيد عمّار ، تهديد كرد .[٩٧]

مى نگريم كه عثمان على رغم برخوردهاى شديد با مخالفان ، در
طرح اجتهادات و هنگام اعتراض مسلمانان بر وى ، موضع آرام و نرمى را در پيش مى گيرد . وقتى كه به اتمام نماز در مِنى بر او اعتراض شد ، گفت : «رأيى بود كه به نظرم آمد !»[٩٨] هنگامى كه امام على (عليه السلام) در خوردن صيد حَرَم با او مخالفت ورزيد ، تنها دست ها را به هم زد و برخاست و گفت : «چرا دست از سَرِ ما برنمى دارى ؟!» با اينكه واقعيتِ موجود و اهميّت شريعت اقتضا مى كرد كه در صورتِ برحق بودن ، از موضعِ قدرت برخورد كند .

اين نرم خويى را عثمان در وضو و مسائل مربوط بدان در اين زمينه ، آشكار مى ساخت ; ذهن ها را به آرامى و با استفاده از تعبير «أَحْسَنَ الوضوء» (وضو را به نيكى انجام دهد) آماده مى ساخت ، و پيروانش را به تبليغ آن فرا مى خواند .

[٩٧] . بنگريد به ، اَنساب الأشراف ٥ : ٥٥ -

[٩٨] . نگاه كنيد به ، اَنساب الأشراف ٥ : ٣٩ ; تاريخ طبرى ٤ : ٢٦٨ -