همان شيوه اى كه عمر با ضبيع عُسل حنظلى در پيش گرفت[٩٥] و بعدها عثمان آن را به طور گسترده ـ حتى در ناچيزترين امور ـ با صحابه به كار برد .[٩٦]

ب) يارى خواستن از مسلمانان

يعنى همه مسلمانان را به يارى خويش بطلبد تا جلو كسانى كه غير دين را وارد شريعت مى سازند ، بگيرد ; چنان كه در توضيح ابوبكر براى كشتار قبيله مالك بن نُوَيره (و ديگر قضايا) مى نگريم كه وى اين توجيه را آورد كه آنان زكات نمى پرداختند !

ج) احتجاج و مناظره

به اين صورت كه عثمان ، مُحدِّثان را دعوت مى كرد ودليل هاى قاطع براى آنها مى آورد تا مسلمانان بر فقر علمى شان پى ببرند و خودِ محدِّثان از موضعشان بازگردند . همان كارى كه امام على (عليه السلام) با خوارج انجام داد ، ابن عبّاس را براى محاجّه سوى آنها فرستاد و گروه زيادى از آنان به سپاه امام پيوستند .

ولى عثمان هيچ يك از اين روش ها را با محدّثان به كار نگرفت ، بلكه به

[٩٥] . وى صحابى اى بود كه از عمر درباره متشابهاتِ قرآن پرسيد . عمر او را كتك زد تا سرش به خون آلاييد ، و ٢٠٠ تازيانه به او زد و بر اُلاغ او را نشاند و به بصره تبعيد ساخت و مردم را از هم نشينى با او بازداشت . وى كه شخصيتى براى خود داشت به پستى و زبونى افتاد (بنگريد به ، مسائل امام احمد ١ : ٤٧٨ ، حديث ٨١ ; سنن دارمى ١ : ٥٤ ـ ٥٥ ; تاريخ دمشق ٢٣ : ٤١١) .

[٩٦] . نگاه كنيد به تاريخ طبرى ٤ : ٢٥١ و٢٨٤ و٣١٨ و٣٩٨ ; الكامل فى التاريخ ٣ : ٨٧ و١١٥ و١٣٧ و١٨١ ; البداية والنهايه ٧ : ١٧٣ و٢٢٤ -