مجتهدان در زمان پيامبر (صلى الله عليه وآله) براى خود نقش ويژه اى قائل بودند ، به گونه اى كه به خود اجازه مى دادند اَعمالى را كه پيامبر از آنها نهى كرده يا امر نفرموده است ، انجام دهند و از حد خود فراتر روند و مانند يك تن همانند پيامبر اعتراض كنند و در برابر نصّ صريح ، اجتهاد بورزند .

l ماجراى خالد بن وليد با بنى جُذَيْمَه در سال هشتم هجرى از اين نمونه هاست . پيامبر ، خالد را براى دعوت بنى جُذَيْمَه به اسلام ـ و نه جنگ با آنها ـ فرستاد . خالد به آنها دستور داد سلاح بر زمين نهند ، چون آنها اين كار را كردند فريبشان داد و به جهتِ خون بهايى كه ميان خالد و آنها در جاهليّت وجود داشت ، به كشتار آنان دست يازيد .

چون اين خبر به پيامبر رسيد ، دست ها را به آسمان بلند كرد و فرمود : «خدايا ، من از آنچه خالد انجام داد سوى تو بيزارى مى جويم» سپس [ حضرت ] على (عليه السلام) را با اموالى فرستاد تا از بنى جُذَيمه دل جويى كند و خون بها و [ خسارت ] اموالشان را بپردازد[٣٦] .

[٣٦] . الكامل فى التاريخ ٢ : ٢٥٥ ـ ٢٥٦ ; سيره ابن هشام ٤ : ٧٠ ـ ٧٨ -