علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٨٣ - الگوی اسلامی سلسله مراتب در خانواده با رویکرد روانشناختی
«قیّمون»،[١] «مسلّطون»،[٢] «قیام الولاة علی الرعیة»،[٣] «رئیسها[٤] و کبیرها و الحاکم علیها
و مؤدّبها»،[٥] «قوّامون علیهن بإلزامهن»،[٦] «استیلاء»[٧] و معانی شبیه اینها.[٨] دوم،
معانی که دال بر حراست، حفاظت و نگاهداری است؛ مانند «حافظون»،[٩] « یقوم
بأمرها و یهتمّ بحفظها»،[١٠] «یقومون بشئونهن»،[١١] «تدبیر و تنظیم زندگی»[١٢] و معانی شبیه
این موارد.
اما با توجه به تعلیلهایی که برای قوامیت مرد در ادامه آیه آمده است، میتوان گفت فقط معنای اول صحیح است؛ چرا که برتریهای خدادادی مردان نسبت به زنان و انفاق مردان بر زنان با حراست و حافظ بودن مردان نمیسازد و این جمله بیمعناست که چون مردان برتریهای خدادادی دارند و بر زنان انفاق میکنند، پس باید به زنان رسیدگی کرده و از آنان حفاظت و مراقبت کنند، بلکه باید گفت با توجه به این که مردان برتریهای خدادادی نسبت به زنان دارند و به زنان انفاق میکنند، سرپرست و مدیر زنان خواهند بود. بنا بر این، معنای دقیق و متناسب قوامون در آیه، سرپرست و مدیر است؛ نه مراقبتکننده، نگهدارنده یا رسیدگیکننده.
در ادامه آیه، زنان در قبال جایگاه بالاتر مردان در خانواده، به دو گروه تقسیم میشوند: گروه اول، زنان صالح که مطیع شوهر[١٣] و یا مطیع خدا در پذیرش قوامیت شوهر و اطاعت از
[١]. الوجیز فی تفسیر القرآن العزیز، ج١، ص٣١٢؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج٣، ص٦٩؛ تفسیر القرآن الکریم، ص١١٤.
[٢]. آیات الأحکام، ج٢، ص٣٤١؛ تفسیر الجلالین، ص٨٧؛ تفسیر روح البیان، ج٢، ص٢٠٢؛ الکشف و البیان عن تفسیر القرآن، ج٣، ص٣٠٢؛ تفسیر اثنا عشری، ج٢، ص٤٢٠.
[٣]. روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، ج٣، ص٢٤؛ الأصفی فی تفسیر القرآن، ج١، ص٢٠٨؛ زبدة البیان فی أحکام القرآن، ص٥٣٧؛ زبدة التفاسیر، ج٢، ص٥٩.
[٤]. الأمثل فی تفسیر کتاب الله المنزل، ج٣، ص٢١٧.
[٥]. آلاء الرحمن فی تفسیر القرآن، ج٢، ص١٠٥.
[٦]. تیسیر الکریم الرحمن، ص١٨٦.
[٧]. جواهر الحسان فی تفسیر القرآن، ج٢، ص٢٢٩.
[٨]. من هدی القرآن، ج٢، ص٧٥؛ المیزان فی تفسیر القرآن، ج٤، ص٣٤٤.
[٩]. الفواتح الالهیه و المفاتح الغیبیه، ج١، ص١٥٢.
[١٠]. مفاتیح الغیب، ج١٠، ص٧٠.
[١١]. الموسوعة القرآنیة، ج٩، ص٣٠٤.
[١٢]. انوار درخشان، ج٤، ص٥٢.
[١٣]. آلاء الرحمن فی تفسیر القرآن، ج٢، ص١٠٦؛ آیات الأحکام، ج٢، ص٣٤١؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج٣، ص٦٩؛ انوار درخشان، ج٤، ص٥٢؛ من هدی القرآن، ج٢، ص٧٥؛ المیزان فی تفسیر القرآن، ج٤، ص٣٤٤