علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٦٤ - پژوهشی در باره احادیث نهی کننده از تعلیم سوره یوسف به زنان

سوره یوسف، منافات وجود دارد.

شیخ صدوق در ثواب الأعمال به سند خود از ابو بصیر از امام صادق٧ نقل
کرده است:

مَنْ قَرَأَ سُورَةَ یُوسُفَ٧ فِی کُلِّ یَوْمٍ أَوْ فِی کُلِّ لَیْلَةٍ بَعَثَهُ اللَّهُ تَعَالی یَوْمَ الْقِیَامَةِ، وَ جَمَالُهُ مِثْلُ جَمَالِ یُوسُفَ٧، وَ لَا یُصِیبُهُ فَزَعٌ یَوْمَ الْقِیَامَةِ، وَ کَانَ مِنْ خِیَارِ عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِینَ، وَ قَالَ: إِنَّهَا کَانَتْ فِی التَّوْرَاةِ مَکْتُوبَةً.[١]

عیاشی و طبرسی این روایت را، با اندکی تفاوت، بدون ذکر سند نقل کرده‌اند.[٢]منابع روایی و تفاسیر روایی متأخر، غالباً این روایت را به نقل از مجمع البیان طبرسی و ثواب الاعمال شیخ صدوق ذکر کرده‌اند؛[٣] البته روایت مذکور به لحاظ سندی وضعیت مطلوبی ندارد و ضعیف شناخته شده است.[٤]

روایت دیگر را طبرسی در مجمع البیان، به صورت مرسل نقل کرده است:

أبی بن کعب عن النبی٦ قال: علموا أرقاءکم سورة یوسف، فإنه أیما مسلم تلاها و علمها أهله و ما ملکت یمینه، هون الله تعالی علیه سکرات الموت و أعطاه القوة أن لا یحسد مسلماً.[٥]

[١]. امام صادق٧ فرمودند: هر کس سوره یوسف را در هر روز یا در هر شب بخواند، خدای متعال او را در روز قیامت در حالی برمی‌انگیزد که مانند یوسف زیباست و در روز قیامت هیچ ترسی به او نخواهد رسید و از بهترین بندگان صالح خداوند خواهد بود. و نیز فرمودند: این سوره در تورات نیز آمده است. ص١٠٦.

[٢]. تفسیر العیّاشی، ج‌٢، ص١٦٦؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج‌٥، ص٣١٥.

[٣]. تفسیر الصافی، ج‌٣، ص٥٥؛ تفسیر البرهان، ج٣، ص١٥٣؛ نورالثقلین، ج٢، ص٤٠٨؛ بحار الانوار، ج٨٩، ص٢٧٩؛ وسائل الشیعة، ج‌٦، ص٢٥١.

[٤]. سند روایت چنین است: أَبِی; قَالَ: حَدَّثَنِی مُحَمَّدُ بْنُ أَبِی الْقَاسِمِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ، عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ، عَنْ أَبِیهِ، عَنْ أَبِی بَصِیرٍ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللهِ٧ ». ظاهراً مقصود از « الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ، عَنْ أَبِیهِ» در این سند، بطائنی پسر و پدر است (معجم رجال الحدیث، ج٥، ص١٦- ١٧). در تأیید این مطلب باید گفت: در سند روایت مورد بحث، حسن بن علی، از پدرش، از ابوبصیر روایت کرده است و از سویی دیگر، به تصریح منابع رجالی، پدر حسن بن علی بن ابی حمزه، قائد ابوبصیر یحیی بن قاسم بوده است. بنا بر این، بیان فوق تأیید می‌شود. لازم به ذکر است که هر دو شخصیت نامبرده، به شدت مورد طعن و جرح رجالیان قرار گرفته‌اند (رجال الکشی، ص٤٠٣، ٤٠٥، ٤٤٣، ٥٥٢؛رجال النجاشی، ص٣٦، ٢٤٩؛ رجال ابن الغضائری، ص٥١، ٨٣).

[٥]. ابی بن کعب از پیغمبر٦ روایت کرده که فرمود: به بردگانتان سوره یوسف را تعلیم کنید که هر مسلمانی این سوره را بخواند و آن را به خانواده و بردگان خود یاد دهد، خداوند سختی‌های مرگ را بر وی آسان می‌گرداند و نیرویی به وی می‌دهد که نسبت به هیچ مسلمانی حسد نبرد (مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج‌٥، ص٣١٥). به نظر می‌رسد این روایت در سایر منابع روایی و تفسیری متقدم شیعه نقل نشده است و متأخران نیز از طبرسی نقل کرده‌اند (المصباح للکفعمی (جنة الأمان الواقیة)، ص٤٤٠؛ تفسیر نور الثقلین، ج‌٢، ص٤٠٨؛ تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، ج‌٦، ص٢٦٨؛ مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج‌٤، ص٣٤٢).